21.yüzyılın eşiğinde yaşananlar, kim ne derse desin, bilge-yönetici Aliya'nın şu sözünü haklı çıkarmıştır: Tek tek insanları sevmeyenler, insanlık (hümanizm) kavramını icat etmişlerdir ; hem kullanmak hem de rahatlamak için. Millet ve devlet olmak kolay değil, insan olmak ise en zoru..
Türkler için George Tractatus, 22 yıllık tutsaklık hayatından sonra kaleme aldığı ve 1480'de basılan hatırasında şöyle der: " Türkler, dini doğal bir görev olarak görür ve yaparlar. Öyle yaşarlar ki, insan onların mülksüzlüğü sevdiğini sanır. "
Batı hayal ettiği geleceği, yazdığı geçmişe göre kuracaktır. Başka bir deyişle, geçmişinde yer verilmeyen bir İslam medeniyeti,Batı'nın geleceğinde - bir geçmiş olarak bile - yer almayacaktır, yer bulamayacaktır...
Bir medeniyetin tarih ve medeniyet perspektifinde yoksanız vicdanında da karşılık bulamazsınız.