İnceleme +Notlar (1850 li yıllar kürt sosyolojisi)Tarih
•••Yazar Mela Mehmûde Bazidi,1797 yılında doğdu.
••• Dönemin sancak merkezi olan Bazid’de (Doğubeyazıt) doğmuştur.
•••bu kitap 1857 yılında yazılmıştır.
•• Bazidi’nin Kürtçe Tarih kitabı, (Tewarixi Cedidi Kurdistan) ile kürtçe yazan ilk tarihçidir (s:22)
•••Tewarixi Qedimi Kurdistan adıyla “Şerefname’nin kürtçe çevirisini yapmıştır.
•••İlk kürt çevirmendir (s:22)
•••Bazidî ilk kürt sosyolog olarak bilinir.(s:21)
•••yapı bakımından bir Sosyoloji kitabı olan “Adat-ı Rusûmatname’e Tewafiyye Ekradiye”adlı eseri Gelenek ,inanç,ahlak,yemek,içmek gibi sosyal hayat hem de tarih, dil, kültür gibi Kürt tarihi,edebiyatı ve sosyolojisine ışık tutan nadide bir kaynaktır.
**•• Bu kitap kürtçe ilk kitaptır.
Hem içerik hem de dil olarak Kürtçe/Kurmanci yazılan ilk eserdir.
••Bazidi küçük yaşta medrese eğitimi alıp kuranı kerimi öğrendi ve birçok dini eğitimi alıp müderris olacak seviyeye geldi.Sonra Tebriz’e gidip Türkçe(osmanlıca) Arapça ve Farsça öğrenir
••Hacca gitmiştir ve Hecî(hacı) unvanı da vardır.Hac yolculuğuna giderken bir gelenek olan Şam ve kudüs e de gidip bilgi ve birikimini de artırmıştır.
••Behlül paşa’nın savaşta yenilmesi ve Bazid’de idarenin kürtlerin elinden çıkmasıyla Bazidi şehri şehri terk eder.
Çünkü osmanlı ve Ruslar arasındaki Kırım Harbinde (1853-1856) kardeşi ölür ve maddi sıkıntılara girerler.Bu yüzden Erzuruma gider ve hem çevirmenlik hem de Hocalık yapar.
••Sultan Andulmecid döneminde Botan ve Hakkari isyanları sırasında Bazidi çevresinden etkin biri olduğu için isyanda parmağı olduğu düşünülmüş ve Tutuklanmıştır ,Van’da 15 gün sonra serbest kalmıştır.(Çünkü Bedirhan bey tarafından hakkında asılsız ve olumsuz iddia ortaya konmuştur,bu yüzden padişah onu Van’a göndermiştir)(s:16)
•• Bazidi, Osmanlıya karşı değildi.Bunun kanıtı olarak:Kendi