Biliniyor; esnek insan zihnine kelepçe vurulduktan, o insan ve toplumu üzerine her türlü tasarrufta bulunmak, aldatmak, sömürüye, köleliğe açık hale getirmek kolaylaşır. İnsanın ellerine, ayaklarına zincir, kelepçe vurularak bir mahkûm, köle haline getirilebilir; bu şekilde insanın özgürlüğü elinden alınabilir. Ancak insan o ellerindeki, ayaklarındaki zinciri, kelepçeyi kırabilir; o zincirle elleri bağlıyken egemenler ondan yeterince yararlanmayabilir. Fakat insanın zihnine zincir vurulmuş, kelepçe takılmışsa, insanın o zincirleri, kelepçeleri kırması çok zordur ve egemenler istediği kadar ondan yararlanabilir, kullanabilir, köle haline getirebilir. En tehlikeli kölelik, en kötü özgürlük yoksunluğu budur. İnsan zihnindeki kelepçeler açılmadan, zincirler kırılmadan insanın kölelikten kurtulması ve özgürleşmesi imkansıza yakın bir gerçekliktir. Tüm uygarlık aşamalarında devlet ve iktidar güçleri bunu bildiklerinden ve gördüklerinden hep uygulayabilmişlerdir.