Pierre Clastres

Pierre Clastres

8.0/10
2 Kişi
·
9
Okunma
·
1
Beğeni
·
439
Gösterim
Adı:
Pierre Clastres
Unvan:
Antropolog ve Etnograf
Doğum:
Paris, 1934
Ölüm:
Lozère, 1977
Fransız antropolog (Paris 1934-Gabriac, Lozère 1977) XVI. ve XVII. yüzyıllarda Amerika kıtasını keşfe çıkmış büyük kronikçilerin (Léry, Thévet, Staden, d’Evreux, d’Abbevilles) yapıtlarını okuduktan sonra, Güney Amerika’da hâlâ yaşamakta olan vahşi kabileleri daha yakından tanımaya karar verdi (bu kitaptaki ikinci inceleme: “Mübadele ve ‹ktidar: Yerli fieşiğin Felsefesi” [1962], Clastres’ın yayımlanmış ilk yazısıdır ve Güney Amerika yolculuklarının hemen öncesinde kaleme alınmıştır). Pierre Clastres, 1963-64’te, Paraguay’da Guayaki yerlilerini inceledi; 1965’te La Vie sociale d’un tribu nomade: les Indiens Guayaki du Paraguay (Göçebe Bir Kabilenin Toplumsal Yaşamı: Paraguay Guayaki Yerlileri) adlı teziyle doktorasını verdi. Devlete Karşı Toplum’da bir araya getireceği ilk incelemelerinden bazıları “Bağımsızlık ve Dıştan Evlenme”; “Yay ve Sepet” ile, Chronique des Indies Guayaki (Guayaki Yerlilerinin Kroniği’nde) [1972] başlıklı çalışmasında değerlendireceği alan araştırmalarını bu yıllarda yazmaya başladı.

1965’te Tupi-Guarani halkları üzerine derin bilgisiyle tanınan Léon Cadogan’ın davetiyle yeniden Paraguay’a giderek, Guarani yerlilerini inceleme fırsatı buldu. Daha sonra Le Grand Parler. Mythes et chants sacrés des Indiens Guarani (Büyük Söz. Guarani Yerlilerinin Mitleri ve Kutsal fiarkıları) [1974] adıyla yayımlayacağı çalışmasını burada kaleme aldı.

1966-68’de, Chulupi yerlilerini incelemek üzere iki kez Paraguay’a gitti. Devlete Karşı Toplum’da yer alan en önemli incelemelerini bu dönemde hazırladı “Yerliler Nelere Gülüyor?”; “Vahşi Savaşçının Mutsuzluğu”. Clastres, Siyasal Antropoloji Araştırmaları [Vahşi Savaşçının Mutsuzluğu-Siyasal Antropoloji Araştırmaları, çev.: Alev Türker, Mehmet Sert, Ayrıntı Yayınları, 1992] adlı incelemesinde ele aldığı, savaşçı bir kabile olan Chulupiler üzerine ayrı bir kitap yazmayı tasarlamış ve bu amaçla epeyce etnografik malzeme derlemişti. Vakitsiz ölümü, bu malzemeyi değerlendirmesine izin vermedi.

1970-71’de Güney Amerika’da yaşayan son özgür vahşi kabileyi, Yanomanoları incelemek amacıyla Venezuela’ya gitti. Siyasal Antropoloji Araştırmaları’nda yer alan “Son Çember” adlı makalesini bu dönemde tamamladı. 1974’teki son inceleme gezisindeyse, Brezilya’nın Sao Paulo bölgesinde yaşayan Guarani yerlilerini yeniden inceleyerek, bu kez, Avrupalıların gelişinden önceki dönemde ortaya çıkmış dinsel hareketi ve Karai peygamberlerini araştırdı. Ölümünden sonra, 1980’de Siyasal Antropoloji Araştırmaları yayımlandı Pierre Clastres, 1970-75 arasında, Marcel Gauchet, Marc Richir, Claude Lefort, Cornelius Castoriadis ile birlikte, Brüksel Üniversitesi’nin bir yayını olan Textures dergisine; 1977’de ise, gene Claude Lefort, Cornelius Castoriadis, Marcel Gauchet, Miguel Abensour ve Maurice Lucciani ile birlikte, Payot yayınevinin desteklediği Libre dergisine makaleler yazdı. Özellikle Libre dergisindeki arkadaşlarının katkılarıyla, 27-28 Mayıs 1982’de düzenlenen anma toplantılarına sunulmuş bildiriler, daha sonra, 1987’de, Pierre Clastres ou l’esprit des lois sauvages (Pierre Clastres ya da Vahşi Yasaların Ruhu) adlı kitapta bir araya getirildi.

Pierre Clastres,, 1970’lerde çok revaçta olan Marksist ve yapısalcı antropoloji ve etnolojilere karşı, “Kopernikçi bir devrim” yapmayı öngörüyordu. Buna göre etnoloji, Batılı toplumların yapısına değil, ilkel toplumların yapısına uygun bir söylem oluşturmak ve “vahşilerin bilimi” olmak zorundaydı. Devlete Karşı Toplum’un giriş makalesi olan “Kopernik ve Vahşiler”, bu devrim çağrısının manifestosudur.

Pierre Clastres’ın, geleneksel siyaset felsefesinin bakış açısını tersine çevirerek başlattığı Kopernikçi devrimin temelinde, toplum ve siyasal yaşamın devlet olmaksızın var olamayacağı savının eleştirisi vardır. Evrensel olan devlet değil, siyasettir. Siyasal yaşamdan yoksun toplum yoktur, ama devletsiz toplumlar her zaman var olmuştur. ‹lkel toplumları hak ettikleri şekilde inceleyen ve devletsiz toplumdan devletli topluma geçişi araştırmak için gerekli kavramsal donanımı ve kuramsal çerçeveyi hazırlayan Clastres, bu çabasıyla çağdaş düşünceye büyük bir zenginlik katmıştır. Pierre Clastres’dan sonra, eskisi gibi Batı merkezli bir antropoloji ve etnoloji oluşturmak, artık mümkün değildir.
Yazıyı bilmeyen toplumların bilen toplumlardan daha az yetişkin olduklarını söyleyemeyiz. Onların tarihi de bizimki kadar köklüdür ve ırkçılığa kapılmadığımız sürece onların kendi deneyimleri üzerine düşünmek ve kendi sorunlarına uygun çözümler bulmak gücünden yoksun olduklarını öne süremeyiz.
Pierre Clastres
Sayfa 18 - KOPERNİK VE VAHŞİLER
Ekim yapamadıkları için tarım ürünlerinden, bitkisel besinler az olduğu için de doğal ürünlerden
yoksun kalan Guayakilerin ekonomik imkânları sınırlıdır ve bu yüzden her gün yeniden başlayan geçim mücadelesi daha çok erkeklerin işidir. Ancak bu durum, kadınların topluluğun maddi yaşamına katkıda bulunmadıkları anlamına gelmez. Göçebe bir toplum için kaçınılmaz olan, aile eşyasının taşınmasından başka, sepet örmek, çanak çömlek, yay ipi imal etmek, yemek pişirmek, çocuklarla ilgilenmek vb de onların işidir. Dolayısıyla boş durmak bir yana, bu zorunlu işler bütün zamanlarını alır. Bununla birlikte, yiyeceği "sağlamak" gibi hayati bir konuda kadınların pek rol oynamaması, erkeklere sarsılmaz ve saygın bir yer sağlar. Başka bir deyişle, ekonomik düzeyde kadın ile erkek arasındaki fark, üretici bir kitle ile tüketici bir kitle arasındaki karşıtlık olarak ortaya konur.
Pierre Clastres
Sayfa 85 - YAY VE SEPET
Arkaik toplumda siyasal alan, Batılı anlamda siyasal alanın yadsınmasıyla ortaya çıkıyor.
Pierre Clastres
Sayfa 18 - KOPERNİK VE VAHŞİLER
Siyaset dışı bir toplumun kültür alanında yeri yoktur ve böyle bir toplum, doğal egemenlik-itaat ilişkilerini n egemen olduğu hayvan toplumları arasında düşünülmelidir.
Pierre Clastres
Sayfa 19 - KOPERNİK VE VAHŞİLER
İktidar belirgin bir toplumsal ilişkiye, emir-itaat ilişkisine bağlı olarak ortaya çıkar.
Gene de bunun en azından bir alanda, siyasal otorite alanında geçerli
olduğunu söyleyebiliriz. Aslında bir yandan her topluluğun bir
şef tarafından yönetildiğini, öte yandan, bütünün her unsurunun,
yani her geniş ailenin de genellikle en yaşlı kişiyi lider kabul ettiğini
biliyoruz. Görünüşte hiçbir sorunun olmadığı söylenebilir: Daha
önce açıkladığımız nedenlerden de anlaşılacağı gibi, bu toplumlarda
"iktidar mücadelesi" yoktur; ayrıca siyasal görevin babadan oğula
geçmesi de tüm sorunları çözebilecek bir yol sayılmıştır. Oysa otoritenin
tek kişide toplanmak bir yana, dallanıp budaklandığı. hatta
çokbaşlı hale geldiği kolayca görülüyor; ayrıca her geniş aile, kendi
liderini çıkararak şu ya da bu biçimde kendi kimliğini korumaya kararlı
olduğunu belirtir; bu da topluluk içinde farklı eğilimlere sahip
güçlerin serbest kalmasına yol açar: Elbette bunlar hiçbir zaman toplulu
ğu yok edecek bir düzeye ulaşmazlar ve şefin en önemli işlevi
olan barışı sağlama, farklılıkları "eritme" görevi de işte bu noktada
belirir.
Nasıl bizim kültürümüz sonunda ilkel insanın kişisel düzeyde bir çocuk değil bir yetişkin olduğunu kabul ettiyse, toplumsal düzeyde de onun kendisine denk bir olgunluğa sahip olduğunu kabul ederek bir adım daha atabilir.
Pierre Clastres
Sayfa 18 - KOPERNİK VE VAHŞİLER
Siyasal iktidar, insan doğasından, yani doğal bir varlık olarak insandan kaynaklanan bir zorunluluk değilse bile, toplumsal yaşamın özünden kaynaklanan bir zorunluluktur. Şiddetsiz siyaset düşünülebilir, oysa siyasetsiz toplum düşünülemez; başka bir deyişle iktidardan yoksun toplum yoktur.
Pierre Clastres
Sayfa 20 - KOPERNİK VE VAHŞİLER
Pierre Clasters; büyük bir sosyal problemin kapılarını aralıyor. Devlet! Amerikan yerlileri örneklemesiyle bu olgunun nasıl etkisiz kılındığını anlatıyor. Avrupa toplumlarının sancılı gebeliğinden sonra doğurduğu iktidar problemini yerlilerin yöntemi ile gereksiz olduğunu ispatlıyor.
İlkel toplumlar hakkındaki bütün kalıplaşmış düşünceleri yıkan, farklı bir açıdan yorumlayan, eşitsizliğin kökenlerini anlamamız ve devletin oluşumunu kavramamız açısından son derece önemli bir inceleme kitabı.

Yazarın biyografisi

Adı:
Pierre Clastres
Unvan:
Antropolog ve Etnograf
Doğum:
Paris, 1934
Ölüm:
Lozère, 1977
Fransız antropolog (Paris 1934-Gabriac, Lozère 1977) XVI. ve XVII. yüzyıllarda Amerika kıtasını keşfe çıkmış büyük kronikçilerin (Léry, Thévet, Staden, d’Evreux, d’Abbevilles) yapıtlarını okuduktan sonra, Güney Amerika’da hâlâ yaşamakta olan vahşi kabileleri daha yakından tanımaya karar verdi (bu kitaptaki ikinci inceleme: “Mübadele ve ‹ktidar: Yerli fieşiğin Felsefesi” [1962], Clastres’ın yayımlanmış ilk yazısıdır ve Güney Amerika yolculuklarının hemen öncesinde kaleme alınmıştır). Pierre Clastres, 1963-64’te, Paraguay’da Guayaki yerlilerini inceledi; 1965’te La Vie sociale d’un tribu nomade: les Indiens Guayaki du Paraguay (Göçebe Bir Kabilenin Toplumsal Yaşamı: Paraguay Guayaki Yerlileri) adlı teziyle doktorasını verdi. Devlete Karşı Toplum’da bir araya getireceği ilk incelemelerinden bazıları “Bağımsızlık ve Dıştan Evlenme”; “Yay ve Sepet” ile, Chronique des Indies Guayaki (Guayaki Yerlilerinin Kroniği’nde) [1972] başlıklı çalışmasında değerlendireceği alan araştırmalarını bu yıllarda yazmaya başladı.

1965’te Tupi-Guarani halkları üzerine derin bilgisiyle tanınan Léon Cadogan’ın davetiyle yeniden Paraguay’a giderek, Guarani yerlilerini inceleme fırsatı buldu. Daha sonra Le Grand Parler. Mythes et chants sacrés des Indiens Guarani (Büyük Söz. Guarani Yerlilerinin Mitleri ve Kutsal fiarkıları) [1974] adıyla yayımlayacağı çalışmasını burada kaleme aldı.

1966-68’de, Chulupi yerlilerini incelemek üzere iki kez Paraguay’a gitti. Devlete Karşı Toplum’da yer alan en önemli incelemelerini bu dönemde hazırladı “Yerliler Nelere Gülüyor?”; “Vahşi Savaşçının Mutsuzluğu”. Clastres, Siyasal Antropoloji Araştırmaları [Vahşi Savaşçının Mutsuzluğu-Siyasal Antropoloji Araştırmaları, çev.: Alev Türker, Mehmet Sert, Ayrıntı Yayınları, 1992] adlı incelemesinde ele aldığı, savaşçı bir kabile olan Chulupiler üzerine ayrı bir kitap yazmayı tasarlamış ve bu amaçla epeyce etnografik malzeme derlemişti. Vakitsiz ölümü, bu malzemeyi değerlendirmesine izin vermedi.

1970-71’de Güney Amerika’da yaşayan son özgür vahşi kabileyi, Yanomanoları incelemek amacıyla Venezuela’ya gitti. Siyasal Antropoloji Araştırmaları’nda yer alan “Son Çember” adlı makalesini bu dönemde tamamladı. 1974’teki son inceleme gezisindeyse, Brezilya’nın Sao Paulo bölgesinde yaşayan Guarani yerlilerini yeniden inceleyerek, bu kez, Avrupalıların gelişinden önceki dönemde ortaya çıkmış dinsel hareketi ve Karai peygamberlerini araştırdı. Ölümünden sonra, 1980’de Siyasal Antropoloji Araştırmaları yayımlandı Pierre Clastres, 1970-75 arasında, Marcel Gauchet, Marc Richir, Claude Lefort, Cornelius Castoriadis ile birlikte, Brüksel Üniversitesi’nin bir yayını olan Textures dergisine; 1977’de ise, gene Claude Lefort, Cornelius Castoriadis, Marcel Gauchet, Miguel Abensour ve Maurice Lucciani ile birlikte, Payot yayınevinin desteklediği Libre dergisine makaleler yazdı. Özellikle Libre dergisindeki arkadaşlarının katkılarıyla, 27-28 Mayıs 1982’de düzenlenen anma toplantılarına sunulmuş bildiriler, daha sonra, 1987’de, Pierre Clastres ou l’esprit des lois sauvages (Pierre Clastres ya da Vahşi Yasaların Ruhu) adlı kitapta bir araya getirildi.

Pierre Clastres,, 1970’lerde çok revaçta olan Marksist ve yapısalcı antropoloji ve etnolojilere karşı, “Kopernikçi bir devrim” yapmayı öngörüyordu. Buna göre etnoloji, Batılı toplumların yapısına değil, ilkel toplumların yapısına uygun bir söylem oluşturmak ve “vahşilerin bilimi” olmak zorundaydı. Devlete Karşı Toplum’un giriş makalesi olan “Kopernik ve Vahşiler”, bu devrim çağrısının manifestosudur.

Pierre Clastres’ın, geleneksel siyaset felsefesinin bakış açısını tersine çevirerek başlattığı Kopernikçi devrimin temelinde, toplum ve siyasal yaşamın devlet olmaksızın var olamayacağı savının eleştirisi vardır. Evrensel olan devlet değil, siyasettir. Siyasal yaşamdan yoksun toplum yoktur, ama devletsiz toplumlar her zaman var olmuştur. ‹lkel toplumları hak ettikleri şekilde inceleyen ve devletsiz toplumdan devletli topluma geçişi araştırmak için gerekli kavramsal donanımı ve kuramsal çerçeveyi hazırlayan Clastres, bu çabasıyla çağdaş düşünceye büyük bir zenginlik katmıştır. Pierre Clastres’dan sonra, eskisi gibi Batı merkezli bir antropoloji ve etnoloji oluşturmak, artık mümkün değildir.

Yazar istatistikleri

  • 1 okur beğendi.
  • 9 okur okudu.
  • 27 okur okuyacak.
  • 1 okur yarım bıraktı.