Balçığın dönüştüğü şekillerin üzerinde onlardan bağımsız bir mânâsı vardır, lâkin balçığın şekillerden büsbütün bağımsız kalması mümkün olmadığından şekiller şüphesiz balçığın özünden kaynaklanmaktalar.
Görüyordu ki sıcak olanlar soğuyor, soğuk olanlarsa ısınıyor; su buhara dönüşüyor, buhar suya dönüşüyor; yanmış şeyler kora, küle, aleve ve dumana dönüşüyor; duman yükseldiği vakit taş bir kubbeye rastlarsa orada birikiyor ve diğer topraktan şeyler gibi oluyor.
Bu derin tefekkürle Hayy için her şeyin aslında bir olduğu tezâhür etti.
Şayet kalplere bölünmüş olan ruhun tümünü bir kase içinde toplamak mümkün olsaydı hepsi tıpkı tek bir suyun ya da içeceğin pek çok kaba dağılması gibi dağılması ve bunun ardından tekrar bir kapta toplanması gibi tek bir varlık olurdu.
Bu ruh kendi zâtında tek idi, zâtın hakikati de bu ruh idi, sair azaların tümü ise ruh için alet gibiydiler. Bu yol itibariyle kendi zâtının da tek olduğunu idrâk etti.