Aydınlanmadan çıkan bir tarihsel doğrultunun faşizmle buluştuğu doğrudur. Ancak aydınlanmayı faşizme bağlayan tarihsel hatta işçi sınıfının yenilgisi ve sermaye sınıfının tercihleri vardır. Bu nedenle faşizmin bedeli yalnızca aydınlanmaya ödetilemez. Sorumluluk bir bütün olarak kapitalizme ve kapitalist gelişmeye aittir.
Kapitalizm, sosyalizmin nesnel koşullarını hazırladığı anda, burjuva devrimine de ilerici karakterini veren tarihsel meşruiyetini yitirir. Çünkü o meşruiyetin tek sebebi tarihsel olarak yine komünizmin ve insanlığın komünizme doğru yürüyüşüdür.
Bu noktadan sonra hiçbir sosyalist devrim erken değildir.