Ali Sami Doğru
@Alysdgr
71 okur puanı
Aralık 2020 tarihinde katıldı
731 yılına geldiğinde II. Gök Türk Devleti büyük bir kahramanını kaybetti. Bilge'nin kardeşi Kül Tegin vefat etmişti. Onun ölümü ağabeyi Bilge'yi derinden etkilemişti. Bu yüzden, onun adına diktirdiği kitabesinde, "Kardeşim Kül Tegin vefat etti. Kendim yas tuttum. Gören gözlerim görmez gibi, esen aklım esmez gibi oldu. Kendim düşünceye daldım. Zaman Tanrısı buyurunca insanoğlu hep ölümlü yaratılmış. Öyle düşündüm, gözlerimden yaş gelse engel olarak, gönülden feryat gelse geri çevirerek yas tuttum. Çok yas tuttum. İki şad başta olmak üzere kardeşlerimin, oğullarımın, beylerimin ve halkımın gözleri, kaşları berbat olacak diye düşündüm" diyerek üzüntüsünü belirtmektedir.
Reklam
630-681 arasında Gök Türklerin bağımsızlıklarını kaybedişleri yaklaşık yüzyıl sonra Orhun'da ve Tola ırmağı kıyısında dikilecek Gök Türkçe yazılı kitabelerin en ünlüleri Tonyukuk, Kül Tegin ve Bilge Kağan abidelerinde acı bir şekilde anlatılarak milletin ders alması için dile getirilmişti. Dile getirilirken kullanılan cümlelerde Gök Türk devletlerinin yıkılış sebepleri üç önemli noktada toplanmaktadır. Devletin yıkılmasında birinci derecede sorumlu olarak, başarılı kağanlardan sonra tahta geçen diğer başarısız kağanlar tutuluyordu. İkinci derecede sorumlu millet idi. Millet devletine karşı vazifelerini yerine getirmemişti. Üçüncü derecede tesir eden sebep Çinlilerin sürekli çevirdiği entrika ve uyguladıkları kurnaz siyaset idi.
Artık vaktin geldiğine inanan Bumın, 552 yılının baharında Juan-juan'lara ani bir baskın yaptı. Neticede, Güney Moğolistan'da, Huai-huang'ın kuzeyinde büyük bir bozguna uğrayan Juan-juan hükümdarı A-na-kuei kendini öldürdü. Kurtulabilenler Çin'deki Kuzey Ch'i Devleti'ne, bir kısmı da Kıtanlara sığındı. Bu büyük zaferinden sonra Bumın, İl Kağan unvanını aldı ve 552 yılında Gök Türk Devleti'nin bağımsızlığı resmen ilan edildi. Bumın’ın hanımına da Hatun unvanı verilmişti. Devletin kuruluşu ve hükümdar ile eşinin unvanları alışı Hun imparatorluğu ile aynileştirilerek anlatılmıştır.
Töles boylarının kalabalık bir grubunun kendine katılması üzerine, Bumın etrafında toplanan birliğin gücü çok arttı. Yıllardan beri dış temaslarda bağımsızlığını kazanma yolunda önemli işler başaran Gök Türklerin lideri yeni bir adım daha attı. Vassal bir şekilde bağlı bulunduğu Juan-juan Devleti'nin hükümdarı A-na-kuei'e elçi göndererek onun kızıyla evlenmek istediğini bildirdi. Bu kendisini, artık tabi olduğu devletle aynı seviyede görmesi ve bunu A-na-kuei'e göstermesi amacını güdüyordu. Nitekim, bunu anlayan A-na-kuei, Bumın'a, "sen benim demir işlerimde çalışan bir kölemsin, nasıl böyle bir teklifte bulunabilirsin?" diye haber gönderdi. Böylece onu bağımsız olarak tanımadığını bildiriyordu. Bumın bu harekete tepkisini onun elçisini öldürerek gösterdi ve bütün ilişkisini kesti.
6.yüzyılın ortalarında Orta Asya tarihinde çok büyük bir gelişme oldu. Bu yeni durum Türk adını taşıyan bir topluluğun hakimiyeti ele alışı ve Türk adı ile anılan ilk bağımsız devletin kurulmasıdır. Hunların devamı oldukları açıkça bildirilen Türklerin yaklaşık iki yüzyıl sürecek tarihleri boyunca ortaya model bir devlet çıkmıştır. Kendisinden sonra gelenlere örnek teşkil edecektir. Kendilerinin ve bütün komşularının kaynaklarında Türk(ler) adıyla kaydedilen bu yeni siyasi yapı Orhun Yazıtlarında bir defa Kök Türk adıyla geçtiği için bu adla anılmış ve Türkiye Türkçesine uygun olarak Gök Türk adıyla tarihçiliğimizde yer bulmuştur. Diğer Türk devlet ve topluluklarından ayırt edilebilmesi açısından ülkemizde Gök Türk kullanılışı kanaatimizce çok uygun düşmektedir.
Reklam