Amanın eyle mürüvvet
Gördüğüne tapma gönül
Yüzüne bakmayanın sen
Tozuna da bakma gönül
Bir kardaşa meyil verip
Tuzun ekmeğin de yiyip
Azıcık noksanın görüp
Tez başına kakma gönül
Arap ata binip esme
-Karlı buzlu dağlar aşma
Her gördüğüne sır açma
Doluları dökme gönül
PiR SULT AN'ım gündür ava (1)
Çektiğim emekler dava
Nasihatım olsun sana
Sen hatırlar yıkma gönül
Henüz XII. yüzyılda, Chartres merkezli entelektüel kesimler de nesnel bilimin yarattığı merak ve heyecanı dile getirirler. Fakat Chartres ekolünün yanında, doğa konularına yönelik bir bilimsel metodun oluşmasında rol oynayanlar, Arap bilimine ait çalışmaları tercüme edenlerdir. Matematik bil i m l eriyle il gili düşünceler konu sunda dile getirdiğimiz olgularla bu alanda da karşı l aşmaktayız. Bu bağlamda, İngi l iz kökenli Adelard de Bath (1070- 1 1 50), Arap di linde yazılmış bilimsel çalışmalar içi n gerçekleştirdiği Latince versi yonlar nedeniyle bu konuda temel bir rol oynar. Doğa Meseleleri ( 1 1 1 1 - 1 1 16 tarihleri arasında yazıl m ıştır) adlı çalışmasında, Adelard de Bath bilimsel bi r metodun oluşturulmasıyla ilgilenir. Burada Ox f ord hocalarının güzel çalışmaları n dan ve matemati k sel fiz ik ala nında geliştirdikleri taslak düşüncelerden henüz uzağızdır; fa kat bilimsel gözlem doğrultusunda gösteri l en istek ve kaygılar net bir biçimde ortadadır. Dolayısıyla, bi l imle ve deneysel metotla il gi l i mo-88 Jlıristi y a n lığm Za feri dem düşüncelerin oluşumunda Arap dünyasının yarattığı etki her alanda kendini gösterir. Söz konusu etki bilimsel düşüncenin oluşu muna yön vermiştir: Chartreslı bilim insanları ·da gözlem kav r amına öncelik veren Arapça kaynaklardan etkilenmişlerdir
Xll. ve XII. yüzyılın kavşağında, İtalyan Leonardo Fibonacci (1 1 80- 1250), Araplar'dan öğrenilen hesaplama ilkelerini Batı dünya sında yaygınlaştırır ve "Arap rakamları" denilen rakamların kullanıl masına önayak olur. Fakat matematik bilimiyle ilgili düşüncelerin gelişimini asıl destekleyen şey XIII. yüzyılda üniversitelerin kur u lma sı olmuştur: Westfalia'da doğan Jordanus Nemorarius, sayısal sem bolleri harf l erle gösterme uygulamasını hayata geçirir. Burada mate matiksel araştırmalara damgasını vuran oldukça önemli bir il erleme söz konusudur.
Avrupa' da cebir tarihinin ilk dönemlerinde, İspanya' da yaşayan Robert de Chester, Harezmi'nin eserlerini çevirir ve cebir terimi (algebra) buradan çıkar. Kısacası, Avrupadaki bilginlerin dikkatini çeken şey cebir ve trigonometri olmuştur.