Çağlar
@Cags1
24 okur puanı
Haziran 2019 tarihinde katıldı
Azadi Hareketi
Devletin resmi belgelerinde, bu arada sol siyasi literatüre de Şeyh Sait isyanı olarak geçen bu hareketin daha önce bir takım talepleri de olan Azadi'nin kurucusu ve başkanı Miralay Cibranlı Halit Bey, Bitlisli İhsan Nuri Paşa, Diyarbakırlı Kadri Cemil Paşa, Doktor Fuad, Yusuf Ziya Bey, şair gazeteci Kemal Fevzi, avukat Tevfik Bey...
Bölgede ileri gelen aşiret liderleriyle, saygın şahsiyetletle ilişkiye geçtiklerinde kapısını çaldıklarından biri o sıralar Erzurum Hınıs'ta oturan Şeyh Sait oluyor. Nitekim Cibranlı Halit Bey ile Yusuf Ziya'nın tutuklanması üzerine Şeyh Sait, Azadi'nin başkanlığına getiriliyor. Bu konuda Kürtler ve Kürdistan üzerine çalışmalarıyla tanınan Bruinessen ilişkiyi şöyle yorumluyor:
"... Azadi üyeleri genel bir isyanı başlatacak kadar kişisel otoriteye sahip olmadıklarının farkındaydılar ve bu sebeple büyük izleyici kitlesine sahip oldukları bilinen aşiret ve şeyhlere yöneldiler. Temasa gectikleri ilk kişilerden biri Halit Bey'in ailesine icgüveysi olarak giren Şeyh Sait'di. 1924'teki ilk kongrede genel değerlendirme yapılarak strateji saptandı. Bu kongrede Şeyh Sait bir önder rolü üstlendi"
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Erzurum kararlarını yorumlayan Süleyman Nuri
"... İktisadi bakımdan belki bağlantıları kabul edilse bile hars (kültür) bakımından birbirlerine benzer neleri olabilir? Kürtler pekâlâ istiklaliyet ve muhtariyet şeklinde bir idare talep ederek ayrılmak ve kendi hayatlarını kurmak isteyebilirler, o vakit ne olacak? Siz isyan ediyorsunuz diye Kürtleri ezmek mi lazım olacak?
Herhalde o günlerde bu hususa dair müsbet bir karar alınmış olmalı, ki sonraları sırayla Kürtlerin Ağrı dağında, Dersim'de ve Zara'da çıkardıkları isyanlar en kanlı bir şekilde tesviye edilmiştir. Bu haklı ayaklanmalarıyla Kürtlerin, bir Türkiye vatandaşı olarak tehcir ve katliamlarına, kongre beyannamesinin bu maddesi herhalde cevaz vermiyor
TKP 1. Kongrede Kürtler ve Kürt sorunu
"... TKP milli ekaliyetlerin, Türkiye'den ayrılmak hakkı da dahil olmak üzere mukadderatlarını bizzat tayin etme haklarını bila kaydû şart tanır. Halk fırkasının Müslüman ekaliyetleri zorla Türkleştirmek, Hristiyan ve Musevi ekaliyetleri de ezmek siyasetine her vasıta ile muhalefet eder.
TKP onlar için hukukta tam bir musavvat, lisanslarını kullanmak ve tevdir ve tedris etmek hususunda tam bir serbesti, köylülerin ve küçük aşiret efradının yarı derebeyi efendilerinin ve reislerine esir olmaktan kurtarılmalarını, bu bey ve ağalara ait arazinin ve hayvanatın köylülere ve aşiret efradına parasız dağıtılmasını talep eder
Mustafa Suphi İttihatçıları eleştiriyor
Bundan yaklaşık on yıl önce biz sosyalistler, minimalist milliyetçiler, federalistler, kısaca Türk gençliğinin saldırgan şoven İttihat ve Terakki siyasetine karşı ayaklanan kısmı, bir taraftan memleketi ve Rençber halkı felaketten felakete sürükleyecek muharebelere son vermeye çalışırken, öte yandan Anadolu'ya hayat verecek uygar, devrimci gelişmelere zemin ve yol alıyorduk. Bu gelişme bize göre içerde Makedonyalıların, Arnavutların, Arapların, Kürtlerin, Ermenilerin vb. uygarlık, özerklik ve bağımsızlıklarına yetenek ve eğilim derecesinde yol vererek özgür ulusların özgür birliği halinde "ulusal dayanışmalar" vücut bulacaksa, dıştan da Alman ve İngiliz emperyalizminden ziyade uluslararası işçi hareketine dayanarak kuvvet alabilecekti
TKP'nin 1. Kongre kararları ve Kürtler
TKP'nin kurucu Genel Başkanı Mustafa Suphi tarafından hazırlanan ve 1. Kongrede kabul edilen parti programında Milletler sorunu (Kürt sorunu) ve bu sorun için geliştirilen çözüm önerisi ilkeler halinde ortaya konulmuştur.
Programın "Din ve Milliyet" başlığı altındaki kararlarda belirtilen bu ilkeler şöyledir:
(...) Türkiye Komünist Fırkası muhtelif milletlere mensup inkılapçı amele ve Rençber sınıfları arasındaki eski düşmanlıkları kaldırmak için aşağıdaki en kati çarelere girişir
- TKF, dil ve hars nokta-i nazarından her milletin tam hürriyetini temin ve bu itibarla bir veya diğer milletlere mahsus her türlü imtiyazları ilga eder.
-TKF, hükümet teşkilatında muhtelif milletlere mensup amele, Rençber şuralar cumhuriyeti teşkilini kabul ve "hür milletlerin hür ittihadı" esasında olmak üzere federasyon usulünü tercih eder.
- TKF'nin 1. Kongre kararları ile Türkiye'de yaşamakta olan halkların dil, kültür ve eğitim haklarının eşit olarak tanınacağı ve özgürleşen halkların federasyonlar şeklinde ve dayanışma içinde yaşamalarının sağlanacağı taahhüt edilmektedir