Böylece insanlık, beş yüz yıl, yani Rönesans'tan bugüne kadarki geçen yüz yıllar boyunca, sonuçsuz bir geriye dönüşü denedi.
Rönesans'tan bu yana tek ilerleyiş, ya da doğru bir deyişle önemli tek ilerleyiş, teknik alandadır. O da, gizli bir şekilde İslam'dan alınmış bir araştırma ve ilim metod ve temellerine dayalı olarak başlamıştı.
Rönesans çağında da Batı gerçekte eski Yunan ve Roma uygarlığına hasbi ve samimi bir dönüş yapmıyordu.
Sadece yeni medeniyete, yani İslam'a karşı savunma zorunluğu duygusuyla eski medeniyetlerinden güç almak istiyordu.
Bir nevi, Rönesans, İslam'a karşı, Hristiyanlığın, eski Batı medeniyetini imdada çağırmasıdır.
Bir başka deyişle, yeni çağın ruhu olan İslam'a karşı kendini savunmak için Ortaçağ ruhu olan Hristiyanlık eski çağı, antikiteyi yardıma çağırmıştır.
Bir nevi, gelecek zamana karşı geçmiş zamana sığınmak... Tarih ve insanlık açısından bu davranış olumsuzdu.