Fatih Başaran
@FatihBasaran
Puan vermedi·356 syf.·
2023 40. kitabı
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Uzun iktidarı boyunca AKP’nin bir sanayileşme modeli ya da politikası olmadı. Dünya ekonomisindeki likidite bolluğunda dış kredi sağlamak ve içeride para basıp iktidara en yakın kesimlerden başlayarak kredi dağıtmak, temel iktisat politikası oldu. Zaman içinde özel sektörü genel olarak destekleyen iktisat politikaları yerlerini daha ayrımcı uygulamalara terk etti.
İnşaat gibi iktidara yakın kesimlere en uygun gelen sektörler ve gösterişli altyapı projeleri tercih edildi. İnşaat sektörü dışındaki yatırımlar gerilerken verimlilik son on yılda yerinde saydı.
1980 sonrasındaki yeni iktisat politikalarının teorideki amaçlarıyla uygulama arasındaki farklılıkların belki de en çarpıcı olduğu alanlardan biri de devletin ekonomideki rolüyle ilgiliydi. AKP döneminde ve daha genel olarak 1980 sonrasında siyasi iktidarın ekonomide kimin nasıl kazanacağına karar verebilme gücü azalmadı. İktisadi politikalarda ve yapılardaki dönüşümlere karşın, merkezî hükümetin ve yerel yönetimlerin ekonominin birikim süreçlerindeki kazananlarla kaybedenleri ayıran rolü güçlenerek sürdü.
Son yıllarda araştırmacılar epigenetik çalışmaları yürüterek çevrenin genlerimizi tam olarak nasıl etkilediğini anlamaya çalışıyor. Çeşitli iç ve dış çevresel olaylar (örn. stres, sosyal destek, korkular), genleri harekete geçiren veya devre dışı bırakan biyokimyasal reaksiyonları (örn. metilasyon) tetikleyebilir. Bunlar dinamik süreçler olup, tersine çevrilme potansiyeli de taşır.
Bir gen “harekete geçirildiğinde” gen ürünü (örn. proteinler) yapımına yönelir. Oysa “devre dışı kaldığında” bu gen ürünleri artık üretilmez olur. Başka bir deyişle, iç ve dış çevremizdeki çeşitli uyaranlar genlerimizi harekete geçiren veya susturan biyokimyasal süreçleri başlatabilir.
Örneğin yakın zamanda hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar (zhang, 2012), bir anne farenin yavrularını az yalayıp tımarlaması halinde -yani fareler dünyasında ihmalkâr ebeveynliğe denk düşecek şekilde davranırsa- yavruların yaşamları boyunca strese karşı daha duyarlı hale geleceklerini gösterdi. Öte yandan, yüksek seviyede yalama ve tımarlama oranı ile özenli annelik bakımı, ilerleyen zamanlarda strese dayanıklılık derecesini yükseltebilir. Annenin yavrularını yalayıp tımarlamasının etkileri, bir açıdan gen ifadesindeki epigenetik değişimlerle yürütülüyor gibi görünüyor.
Günümüzde DNA araştırmaları, genlerimizdeki varyasyonların strese yanıt verme biçimimizi nasıl etkilediğini incelemeye başladı. Araştırmacıların ilk bulgularına göre, SSS ve HPA aksıyla ilişkili genler başta olmak üzere birtakım genleri psikolojik dayanıklılık ile ilişkilendirmek mümkün görünüyor. Örneğin, SSS’nin noradrenalin biçiminde verdiği stres yanıtının alfa-2 adrenoreseptör genindeki varyasyondan etkilendiği saptandı. Alex Neumeister ve ekibinin sağlıklı gönüllü bireylerle gerçekleştirdiği bir çalışma, bazı bireylerin kalıtsal olarak özel bir alfa-2 adrenoreseptör geni varyasyonuna sahip olduğunu ortaya çıkardı. Bu gen varyasyonuna sahip kişiler, diğer insanlara kıyasla, taban çizgisi olarak daha yüksek norepinefrin seviyesine sahip olup, stres altında nopepinefrin ve anksiyete seviyeleri daha fazla yükseliyor ve stresin ortadan kalkmasının ardından norepinefrin seviyelerinin taban çizgisine geri dönüşü daha yavaş oluyor. Olağandışı yükseklikte norepinefrin aktivitesi ve taban çizgisine yavaş dönüş, bu genetik varyasyona sahip bireyleri strese daha açık hale getirirken, psikolojik açıdan da daha dayanıksız kılıyor.
Puan vermedi·448 syf.·
2023 39. kitabı
