Furkan Şamlı
@Furkansamli
Marmara ilahiyat/iktisat
Müisef yl
12 okur puanı
Eylül 2025 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitaplar
"Onlardan bazı zümrelere, kendilerini denemek için verdiğimiz dünya hayatının süsüne gözlerini dikme! Rabbinin rızkı hem daha hayırlı hem de daha süreklidir.
Tâhâ Suresi 131. Ayet
Furkan Şamlı
Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: "Âhiretin yanında dünya (hayatı), ancak sizden birinizin parmağını denize (deryaya) daldırması gibidir; bir baksın bakalım (parmağı denizden) ne ile dönecek?"
Reklam
Roma hukukunda mutuum olarak adlandırılan karz işlemine faiz eklemek yasaktı; zira işlemin ivazsız doğasının böyle bir eklemeyi kabul etmediğinin farkındaydı dönemin hukukçuları. Dolayısıyla faiz getirisini isteyenler başka bir ek sözleşme yapmak zorunda kalıyorlardı.
Furkan Şamlı
2. yüzyılda yaşamış Romalı hukukçu Gaius, mutuum'u (karzı) şu şekilde tanımlar: 'Benimki senin olduğundan dolayı mutuum denmiştir. Mutuum konusu mallar para, zeytinyağı, buğday, bakır, gümüş ve altın gibi tartı, sayı veya ölçü ile sayılabilen mallardır. Biz bu malları mülkiyetini sana geçirmek üzere veririz; ancak bir süre sonra aynı türden ve aynı miktardan malları geri almak üzere veririz.' Görüldüğü üzere Roma hukukçuları da karzı, mülkiyetin karşı tarafa geçtiği ve aynı türden malın iadesinin gerektiği bir işlem olarak tanımlamışlardır."
Hatta, farz-ı muhal, haram, yeryüzünde bir tek helâl şey kalmayacak şekilde dünyayı kaplasa bile, bu durum yine de haramdan sakınma ve helâli arama vecibesini ortadan kaldırmadığı gibi, harama dalmanın ve gayri meşru işlemlere yeltenmenin gerekçesi de olamaz.
Gazâlî'ye göre, böyle bir durumda yapılacak şey şudur: Bütün toplumu kapsayacak şekilde tüm geçmişe çizgi çekmek ve her sahada, bütün hükümleri, içinde bulunulan zamandan itibaren yeniden başlatmak. Çünkü haddini aşan şey, zıddına dönüşür. 'Her şey haram olunca, her şey helâl olur.'
Sayfa 128
Furkan Şamlı
Çünkü haddini aşan şey, zıddına dönüşür. 'Her şey haram olunca, her şey helâl olur.'
a. Faiz Opsiyonu
Sahibine, herhangi bir tarihten itibaren belli bir süre içinde, belirli bir faiz oranından
borçlanma ,ya da borç verme hakkı veren opsiyonlara, faiz opsiyonu denilmektedir. (Chambers, Türev piyasalar, s. 87.)
Örneğin, % 50 değişken faizle 500.000 YTL borç alan bir yatırımcı olsun. Yatırımcı, faiz
oranlarının yükseleceğini, dolayısıyla borçlanma maliyetinin artacağını düşünmektedir. Bu riski minimize etmek için faize dayalı, vadesi, kendi borcunun vadesi ile çakışan bir alım (call) opsiyonu satın alır. Vade sonunda, piyasadaki faiz oranı % 50’nin altına düşerse opsiyonu kullanmayıp, piyasa faiz oranını kabul edecek ve ödediği opsiyon primi kadar zarar edecektir. Fakat piyasa faiz oranı % 50’nin üzerine çıkarsa opsiyonu kullanacak ve ödeyeceği faiz oranını % 50 ile sabitlemiş olacaktır. Bunun için, opsiyon primi kadar bir bedel ödemektedir. Faiz oranı opsiyonu almak, bir anlamda sigorta poliçesi satın almaya benzemektedir. (Çetin vdy., Finansal vadeli işlem piyasalarına giriş, s. 127-128.)
Furkan Şamlı
b. Hisse Senedi Opsiyonu
Alıcısına, belirli bir hisse senedinin belirli adedini (lot büyüklüğü), belirli bir prim ödeme
karşılığında, belirli bir fiyattan satın alma ya satma hakkı veren opsiyon türüdür.
Sahiplik Etkisi
Hem Dean hem de arkadaşı için bileti satıp satmama kararı çok basitti. İlahiyatçı arkadaşı, birisini maça davet etti ve oyunun zevkini çıkardı. Ancak Dean basketbol seven profesörlerin hangilerinin kârlı danışmanlık işleri aldığını belirlemekle meşguldü. Biletlerini yüzlerce dolara sattı.
Hem Dean hem de arkadaşı, diğerinin davranışının çok saçma olduğunu düşünüyordu. Dean, arkadaşının oyuna gitmeyi nasıl göze aldığını anlayamıyordu. Arkadaşıysa Dean'in biletlerin bedava olduğunu nasıl anlayamadığını kavrayamıyordu.
İşte bu sahiplik etkisidir. Bunun gerçek olduğunu biliyordum ancak elimdeki bu gözlemle ne yapacağım hakkında hiçbir fikrim yoktu.
Furkan Şamlı
Neoklasik iktisadın itiraz ettiği şey, ilahiyatçı arkadaşın kararının ardındaki tutarsızlıktır. İktisatta çok temel iki kavram vardır:
Ödeme İstekliliği (Willingness to Pay - WTP): Bir şeyi almak için cebinden vereceğin maksimum para.
Kabul Etme İstekliliği (Willingness to Accept - WTA): Sahip olduğun bir şeyi satmak için isteyeceğin minimum para.
Neoklasik teoriye göre rasyonel bir bireyde WTP = WTA olmalıdır.
Yani, ilahiyatçı arkadaşa sorsaydık: "Cebinde 500 doların olsa, bu maça gitmek için o parayı verip bilet alır mıydın?" Eğer cevabı "Hayır, o kadar para verilmez" ise, neoklasik iktisat der ki: "O zaman elindeki bileti de 500 dolara satmalısın. Çünkü bileti satmadığında aslında o maça 500 dolar ödemiş oluyorsun."