Dostoyevskinin və ya
Volterin əsərlərində birisi deyir ki, əgər Allah olmasaydı, onu insanlar özü
uydurub yaradardılar. Mən qəti surətdə əminəm ki, ölməzlik - əbədiyyət
yoxdursa, böyük insan zəkası buna gec-tez nail olacaqdır.
Mark Avreli deyib ki, “ağrı - ağrı haqqında canlı bir təsəvvürdü. Bu təsəvvürü
dəyişmək üçün iradənə güc ver, onu kənara at, şikayət eləmə - ağrı öz-özünə
yox olar”. Bu, doğru fikirdir.
Əgər siz dərindən düşünsəniz, bizi
həyəcana gətirən bütün xarici aləmin nə qədər boş, əhəmiyyətsiz olduğunu
duyarsınız. Həyatı dərk etməyə çalışmaq lazımdır. Həqiqi nemət də məhz bu
dərk etməkdir.
Maddələr mübadiləsi! Lakin bu ölməzlik surroqatı ilə özünə təsəlli
vermək nə böyük bir qorxaqlıqdır! Təbiətdə baş verən şüursuz proseslər insan
səfehliyindən də alçaqdır, çünki səfehlikdə, necə olsa, şüur və iradə var,
proseslərdə isə heç nə yoxdur. Yalnız ölüm qarşısında qorxaqlığı qürur və
ləyaqətindən çox olan bir qorxaq özünə təsəlli verə bilər ki, bir zaman onun
bədəni otda, daşda, qurbağada yaşayacaqdır... Öz ölməzliyini maddələr
mübadiləsində görmək-qiymətli və əziz bir skripka sındıqdan sonra, onun
qabının parlaq gələcəyi olduğunu qabaqcadan xəbər vermək kimi çox qəribə
bir şeydir