Kurgu olamayacak kadar bilim barındırıyor ama bilimkurgu ..İnceleme
Öncelikle kitap hem akıcılığı hem de altı bilimle doldurulmuş kurgusu ile birçok yönden zamanının çok ötesinde bir yapıt olduğu anlaşılıyor. Hani fantastik kurgu ile bilimkurgu arasında çok ince bir çizgi vardır ya ve asıl o çizgiyi korumak tüm farkı yaratır. İşte Arthur C. Clarke bu ince çizgiyi çok iyi bir şekilde korumuş ve kitabı bitirdiğinizde "işte dibine kadar bilimkurgu" diyebileceğiniz bir doyuma ulaşıyorsunuz. Bu anlamda tüm bilimkurgu severleri tatmin edeceğine hiç şüphem yok.
Ayrıca kitap boyunca yazar sizi ütopya-distopya dilemmasında bırakıyor. Çünkü başlangıçta "cenetten bir parça" dedirtecek kadar güzel olan bu evren, sonlara doğru 'cehennem yanında ütopya kalır" dedirtecek bir evreye sizi getiriyor.
Kitap birçok dini,siyasi ve felsefi mesaj barındırıyor ama en dikkatimi çeken; günümüzde bile daha yeni yeni dillendirilmeye başlanan "insan evriminin son halkası olan fiziksel bedenden kurtulup enerjiye dönüşme" teorisinden, o yıllarda bahsetmesi hayli cesurca ve ileri görüşlü bir iş. Özellikle içinde barındırdığı dini ve siyasi mesajlar dönemine göre oldukça marjinal ve 'tehlikeli' düşünceler. Başlarda dinlerin -çoğunlukla semavi dinlerin- getirdiği sığ bakış açısından ve daha sonra politikanın manasızlığından ve ardından "entelektüel" kesimin tembelliğine, sorgulamayışına selam çakıyor. "Buna bile değinmiş kral" dediğim bir diğer nokta; kollektif bilinçdışı. Kollektif bilinçdışı psikolojinin babalarından Carl G. Jung tarafından ortaya atılmış ve literatürde çokça tartışılan bir fenomendir. Kitapta kollektif bilinçdışına aslında çok açık ve müthiş bir gönderme yapılmış.
Kitap hakkındaki tek olumsuz eleştirim; bana oldukça yabancı gelen bu kurgusal yaratıklar ve onların evreni biraz daha betimlenerek okuyucunun kafasında daha netlik sağlanabilirdi.
Spoiler içerir!!1000Kitap
İçimdeki iflah olmayan distopya sevdasını düşününce bunca zaman böyle bir şaheser nasıl elime geçmedi merak ediyorum. Kesinlikle adı Kara Dörtleme ile birlikte anılması gereken, okurken yazarın yarattığı korkunç distopik dünyayı iliklerime kadar hissettiğim bir bilimkurgu klasiği idi.
Dünyadevlet içinde doğan,büyüyen,yaşlanan ve ölen herkes devlete aittir. Herkes askeri bir hiyerarşi içerisinde devlete yarar sağlayacak bir amaca hizmet eder. Hatta bu askeri düzen, öyle iyi bir şekilde sisteme yedirilmiş ki, aile içindeki bireyler bile birbirlerine "silah arkadaşım" diye hitap eder. Bireyselliğin ilkellik olarak düşünüldüğü ve tamamen kollektif bir bilinç ile hareket eden bu toplumda yaşayan her bireyin sadece devlete hizmet etmek için var olduğu,her şeyin kontrolde tutulduğu bir düzen düşünün.
"El sıkışıyorlardı! Bir insan daha ne kadar delirebilir! Sağlığa korkunç zararlıdır bu; bir de o kadar samimi bir şeydi ki ben utandım. Bir insanın vücuduna öyle bilerek dokunmak!"
Tabi ki sistemin kontrol edemediği iki açık dışında; duygular ve düşünceler.
''Düşüncelerden ve duygulardan sözler ve eylemler doğar.
Sadece sözlerin ve eylemlerin yargılanması sadık ve güvenilir bir toplum yaratmak için tek başına yeterli midir?
Düzen buna hayır diyor. Hatta bir toplum için düşünceler ve duygular, sözler ve eylemlerden çok daha tehlikelidir. Çünkü sözler ve eylemleri kapalı kapılar ardında saklayabilirsiniz ama duygular ve düşünceler tıpkı zehirli ve bulaşıcı bir hastalık gibidir; yayıldıkça yayılır ve adeta insanın ruhunda sessizce filizlenir. Tıpkı kitabın ana kahramanı Leo'da olduğu gibi. Ruhuna sızacak olan ilk yasaklı tohumu, katıldığı davette bir annenin çaresiz bakışlarında bulurken, deneylerini beraber yürüttüğü silah arkadaşı Ressen ise bunu sulayarak filizlendirdi. Leo