İstanbul'un fethedilmesinde gemilerin rolünün çok büyük olduğunu iddia etmek belki doğru olmaz ama karşı tarafın moralini bozma noktasında ciddi bir önemi olduğu anlaşılmaktadır.
Bunan sonra tarih Osmanlılık etrafında şekillenmektedir ve bizim tarihimizde ve genelde Müslüman toplumların tarihinde hangi zümre, kabile ve bölge Osmanlılığa yakınsa bundan istifade etmiştir, hangisi onun uzağında kalmışsa kendisini çöküş denen kader beklemektedir. İtil namı değer Volga boyunun macerası böyledir. Bir zamanlar dünyayı aydınlatan en azından üç asır ilmi ve kültürel sahada dünyaya ışık saçan Endülüs'ün hazin, trajik macerası da bu çerçevede değerlendirilmelidir.