MᏋᎴᎥᏁᏋ

Bizler daha rahimdeyken ve dünyaya geldikten sonra, beynimiz hayatımızın her anında duyularımızdan gelen sinyalleri durmadan işlemden geçirir. Görme, işitme, dokunma, koku ve tat alma: Bu duyularla sonuçlanan tüm ham duyusal veriler beynin alt kısımlarına girer ve kategorize edilme, daha önceden depolanmış örüntülerle kıyaslanma ve son olarak gerekli olduğu takdirde bunlarla ilgili eyleme geçme gibi çok aşamalı bır süreci başlatır. Çoğu zaman, gelen sinyallerin örüntüsü öylesine tekrarlayıcı ve tanıdıktır, öylesine güvenlidir ve bu örüntünün eşleştiği hafıza şablonu öylesine derinlere yerleşmiştir ki beyniniz bunları gereğine uygun bir biçimde gözardı eder. Bu, habituasyon (alışma) denen bir tolerans biçimidir. Sıradan bağlamlarda tanıdık örüntüleri o kadar çok göz ardı ederiz ki dişlerimizi fırçalamak veya giyinmek gibi rutin şeyler yaparak geçirdiğimiz günlerin büyük bir kısmını unuturuz. Ancak bağlam dışı tanıdık bır örüntü meydana gelirse bunu hatırlarız. Mesela, bir kamp gezisine gittiğinizde güneş doğarken dişlerinizi fırçalamak gibi. O anın güzelliği o kadar güçlüdür ki o tek anı özgün bir an olarak hatırlarsınız. Duygular güçlü birer içerik belirtecidir. Benzer şekilde, bir zelzele evinizi yıktığı anda dişlerinizi fırçalıyorsanız, bu olaylar zihninizde sonsuza dek bağlantılı hale gelir ve birlikte hatırlanır. Olumsuz duygular olumlu duygulara kıyasla genellikle olayların daha hatırlanabilir olmasını sağlar çünkü tehdit içeren olayları hatırlamak ve mümkün olursa gelecekte bu tür durumlardan kaçınmak genellikle hayatta kalmak için kritik önem taşır.

Sayfa 77·Kitabı okuyor

bkmkitapcom

@bkmkitap·Reklam

Ne Kadar Kitap Kurdusun?

0-30p: Kontrollü okuyucu 📖 40-70p: Hafif bağımlı 👀 80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅

MᏋᎴᎥᏁᏋ

Spor salonuna ilk kez gittiğinizde, 90 kilo göğüs presi yapmaya çalışırsanız ve bu ağırlığı kaldırmayı başarırsanız, kasınızı geliştirmez, tam aksine yırtar ve kendinize zarar verirsiniz. Deneyimin örüntüsü ve yoğunluğu önemlidir. Bir sisteme aşırı yük bindiğinde, kapasitesini aşacak şekilde çalıştırıldığında, ister spor salonunda sırt kaslarınızı, ister beyninizin travmatik stresle karşılaşan stres ağlarını aşırı çalıştırın, sonuç muazzam bir yıpranma, düzensizlik ve fonksiyon kaybı olacaktır. Bu aynı zamanda, daha önceki ılımlı ve örüntülü bir deneyimin güçlenme etkisinin bir sonucu olarak, bir kişi için travmatik stres içeren bir olayın bir diğeri için önemsiz olabildiği anlamına da gelir. Tıpkı bir vücut geliştiricisinin antrenmansız insanların yerinden bile kıpırdatamayacağı ağırlıkları kaldırabilmesi gibi, bazı beyinler de başkalarını yıkan travmatik olaylarla daha iyi başa çıkarlar. İçerik, zamanlama ve başkalarının tepkileri çok büyük bir önem taşır.

Sayfa 72·Kitabı okuyor

MᏋᎴᎥᏁᏋ

Gerçekten de ılımlı, önceden tahmin edilebilir ve örüntülü olduğunda, bir sistemi daha güçlü kılan ve işlevsel açıdan daha becerikli yapan şey strestir. Bu yüzden, şu anda daha güçlü olan kas, geçmişte ılımlı strese maruz kalmış olan kastır. Aynı şey beynin stres yanıt sistemleri için de geçerlidir. Ilımlı, önceden tahmin edilebilir ve örüntülü zorluklar sayesinde, stres yanıt sistemlerimiz ılımlı ölçüde aktive olur Bu da daha dirençli ve esnek bir stres yanıt kapasitesi oluşturur. Şu anda daha güçlü olan stres yanıt sistemi, geçmişte ılımlı ve örüntülü strese maruz kalmış olan sistemdir.

Sayfa 72·Kitabı okuyor

Takip Önerileri

MᏋᎴᎥᏁᏋ

Ne var ki kaslarınızı veya beyninizi çalışmaya zorlamakla onları 'strese' sokarsınız. Biyolojik sistemler dengeyle var olurlar. İşleyebilmeleri için, bunların mevcut aktivitelerine uygun belirli ve kısıtlı bir aralıkta kalması gerekir ve bu elzem dengeyi sağlamaktan sorumlu olan şey de beyindir. Deneyimin kendisi stres yaratan bir unsurdur; sistemi etkileyen şey de strestir. Dolayısıyla, mesela egzersiz yaparken susuz kalırsanız, bu stres sizi susatır çünkü beyniniz sizi gerekli olan sıvıları almanız için zorlamaya çalışır. Benzer şekilde, bir çocuk yeni bir sözcük öğrendiğinde, kortekse az miktarda stres uygulanır ve bunu doğru bir biçimde hatırlayabilmek için tekrarlayıcı uyarım gerekir. Stres olmadığında, sistem ilgilenmesi gereken yeni bir şey olduğunu bilemez. Bir başka deyişle, stres her zaman kötü değildir.

Sayfa 71·Kitabı okuyor

MᏋᎴᎥᏁᏋ

Deneyim örüntüleri önemlidir. Hücre hücre alınan bir bazda, hiçbir doku örüntülü bir şekilde tekrarlayan sinyallere verilen tepkilerde değişime daha fazla meyilli değildir. Nöronlar da aynen bunu yapmak için tasarlanmıştır. Hafızayı mümkün kılan şey bu moleküler armağandır. Yememizi, klavyede yazmamızı, sevişmemizi, basketbol oynamamızı ve bir insanın yapabileceği diğer her şeyi yapmamızı sağlayan sinaptik bağlantılar oluşturur. Beynin çalışmasını sağlayan da bu karmaşık ve birbirine bağlı ağlardır.

Sayfa 71·Kitabı okuyor