Fakat dini veya mezhebi kendi çıkarlarına alet eden bir kaç pislikten dolayı, o dini sorumlu tutmak mümkün değildir. Bu insanlar ilkel içgüdülerini tatmin etmek için başka bir kurum bulabilmiş onu da suiistimal edeceklerdir.
Bu durum demagoji yapmak için değil, ne kadar kutsal olursa olsun hiçbir büyük fikrin halk kitlelerinin gücü olmadan pratiğe geçme imkanına sahip olmamasından kaynaklanmaktadır.
Milletlerin kaderini sadece yakıcı ihtiraslar değiştirebilir. Fakat bu ihtiras ateşini ancak içinde taşıyan kimseler yakabilir. Bu ihtirası ancak sevgili halkına bir milletin kalbini açan o çekicin darbesine benzeyen sözler telkin edebilir. Tanrı iradesini göstermek için hiçbir zaman ihtirastan haberi olmayan ve ağzı kapalı duran bir adamı seçmez.
Siyasi veya dini sahada büyük tarihi çağları harekete ge-çiren kuvvet, bilinen en eski zamanlardan beri, sadece ve sadece ağızdan çıkan esrarlı, otoriter sözler olmuştur.