Nəhayət ki, Fridrix Nitsşenin "Zərdüşt belə söylədi" kitabını bitirə bildim və anladığım şəkildə mənalandırmağa çalışacağam. Əslində bitmiş olsa da, düşünürəm ki, kitabdan daha çox şey götürə bilərdim və daha aydın anlamaq üçün filosofun digər əsərlərinə və fikirlərinə bələd olduqdan sonra təkrar oxumalıyam.
Kitabda, əsasən, "fövqəlinsan"dan danışılır. İnsanı sadəcə bir körpü kimi qiymətləndirən Nitsşe, ruhun üç çevrilməsini qeyd edir: dəvə, aslan və uşaq. Dəvə yüklənmiş insanı təmsil edir, öhdəlikləri və yükləri həddən artıq çoxdur, lakin bunlar heç biri onun deyil, onun istəyi ilə deyil, daha çox məcburiyyətləridir. Və o, insanın ən yüksək halını aslanla deyil də, uşaqla yekunlaşdırır, bütün kənar təsirlərə və müdaxilələrə baxmayaraq öz oyununa davam edən, qurub-yaratmaq üçün bir kömək, bir dəstək gözləməyən və ətrafda baş verənlərə baxmayaraq oyununa davam edən uşaq, lakin bu uşaq öz yaratdıqlarına və bütün zəhmətinə baxmayaraq hər şeyi bir anın içində söküb, məhv edə bilər, əlbəttə, əgər istəyərsə.
Dörd fəsildən ibarət olan kitabda əsas obrazımız Zərdüşt, daima səyahətdədir, o "böyük günortanı", öz uşaqlarını gözləyir. Hətta bir an düşünür ki, onları tapıb, lakin çox keçmir dərk edir ki, xeyr, o hələ axtarışına davam etməlidir.
Başdan sona qədər metaforlardan ibarət olması, kitabı anlamağı müəyyən qədər çətinləşdirir, hətta bəzi yerlərində müəyyən cümlələr bir neçə şəkildə anlaşıla bilər.
"Mən bu qulaqlara görə ağız deyiləm" deyən, mövcud quruluşa qarşı çıxan, bütün köhnə, vaxtı keçmiş, çürümüş adətləri sındırmağı çıxış yolu kimi görən Nitsşe "kölə əxlaqını" pisləyir, hər önünə qoyulana razı olan, etiraz etməyən, süst olan, ölümdən sonrakı xoşbəxtlik ümidi ilə yaşayıb yer üzündəki həyatını heçə sayan, müti olan insanları qəbul etmir, yalançı rəhmdillilikdən,