Ve şimdi serin rüzgâr altında yüzüm kurudu; ve yedi yılı aşkın bir zaman önce İran dağlarında geçen o çılgın koşu geçmişin sisleri arasına karıştı; kaybolmadı ama; kaybolmadı, çünkü tepilen bütün yolları bir yumak gibi arkamızdan katlayarak gelen geçmiş, şimdiki zamanı da uzanıp yutmak için bir gölge gibi izliyor bizi.
Müslümanlar değildi İslâm'ı yücelten, büyük kılan; tersine İslam'dı Müslümanları yücelten. Ama ne zaman ki, İslâm onlar için bilinçle izlenen bir hayat programı olmaktan çıkıp da bir alışkanlık haline geldi; işte o zaman uygarlıklarının temelinde yatan yaratıcı dinamizm yok olup yerini uyuşukluğa, kısırlığa ve kültürel yozlaşmaya bıraktı.