Batı ucu Tarsus; Kuzey sınırı Malatya ve Mardin'e dayalı bulunan Memlûk Devleti 1250-1517 tarihleri arasında varlık göstermiştir. Özellikle kuzey sınırında bulunan pek çok şehir Mercidabık ve Reydaniye savaşlarından sonra Osmanoğullarının eline geçmişti. Bu devirde Osmanlı hakimiyetine geçen önemli bir Anadolu şehri de Antep'tir. Beş bölümden oluşan esere bir Memlûk şehri olarak Tarsus'la başlanmakta, müstakil bölümlerinde ise Malatya, Ayıntâb ve Mardin şehirlerinin tarihi ortaya konulmaktadır.
Ortaçağ'da özellikle XI. ve XV. yüzyıllar arasında varlığını sürdürmüş olan "Kârimî tüccarları" Ortadoğu ve Uzakdoğu'nun önemli bir tüccar grubuydu. Bu tüccar grubu devlete zamanda ve tam olarak vergilerini ödemeleri sebebiyle ün salmışlardı. Karimi tüccarları Fatimiler döneminde tarih sahnesine çıkmalarına rağmen asıl ticari açıdan gelişmesi ve uluslararası ticarette etkin rol oynamaları Memlükler döneminde olmuştur. Çünkü Memlük sultanları gerek ulusal ve gerekse uluslararası ticareti teşvik ediyorlardı. Devletin yapmış olduğu bu teşvikten en çok Karimi tüccarları yararlanmıştır. Karimi tüccarları XIII. ve XIV. Asırlarda çok zenginleştiler ve ticari faaliyetlerini Ortadoğu'dan Uzakdoğu ülkelerine Hindistan, Çin ve Batı Avrupa'ya kadar geniş bir alana yaymışlardır. Kârimî tüccarları Hindistan'dan baharatı, Çin'den ipeği ve mücevheratı ve diğer ülkelerden satın aldıkları tekstilden gıda maddelerine kadar ve hatta kereste, silah ve zırha kadar her türlü ticari emtiayı satıyorlardı. Hindistan ve Çin'den gelen bu çeşitli ticari mallar önce Yemen'in Aden limanına oradan da Kızıldeniz üzerinde bulunan Ayzab limanına getiriliyor ve buradan da develerle Mısır'a ulaştırılıyordu. Mısır'a getirilen bu mallar çeşitli antrepolarda depolanıyor ve buradan da Cenevizli, Venedikli, Marsilyalı, Pisalı ve Katalonyalı tüccarlara satılıyordu. Böylece bu ticari aktiviteden çok kazanç elde ediyorlardı. Bu tüccar grubu o kadar zenginleşmişti ki, Memlükler döneminde devlete borç para verecek kadar ekonomik güce erişmişlerdi. Karimi tüccarları XV. yüzyılın sonlarına yaklaştıklarında gerek Memlük devletinin uyguladığı baskıcı ekonomik ve ticari politikalar ve gerekse Papalığın uyguladığı ticari ambargolar yüzünde güçlerini kaybettiler ve XV. asrın sonunda tarih sahnesinden çekilmişlerdir. Hatta
İslâm tarihinde kurulmuş en büy Dirka arasında yer alan Memlükler, genelde İslâm tarihi, özellikle de Müslüman Türk ve Çerkes tarihleri için son derece önemlidir.
Bir taraftan Moğol taarruzlarını durduran, diğer taraftan da Ortadoğu'daki haçlı prensliklerini nihâî olarak bölgeden çıkaran Memlûkler, Mısır Abbâsî Hilâfeti'nin merkezi olmak ve mukaddes Hicaz bölgesinin hâkimiyetini üslenmek gibi önemli imtiyazlara sahip en büyük İslâm devleti olma vasıflarını yaklaşık 2 asırdan fazla devam ettirdiler.
Türk Memlükleri tarih sahnesine çıktığında, İslâm dünyası, tarihinin en karanlık dönemlerinden birini yaşıyordu. Bir taraftan haçlı seferleri devam ederken, doğudan gelen ve yenilmek nedir bilmeyen Moğollar, Ortadoğu İslâm ülkelerini, peş peşe işgal etmişler, bu ülkeler halkının büyük bir kısmını katliâma tâbi tutarak
şehirleri yakıp yıkmışlar, adeta taş üstünde taş bırakmamışlardı. 1258 yılında Bağdat Abbâsî Hilâfeti'ni yıkmışlar, dillere destan olan Bağdat'ta, medeniyetten eser bırakmamışlardı. O sırada bütün insanlık medeniyetini tehdit eden bu gücü durduracak bir devlet de ortada görünmüyordu. Ancak, henüz 10 yıl önce Mısır'da kurulmuş olan Memlükler Devleti insanlığı bu tehlikeden kurtardı. Taarruzlarını batıya doğru devam
ettiren Moğollar'ı Filistin'de durdurdu. Ayn Câlût savaşında onlara henüz tatmadıkları mağlubiyetin acısını tattırdı. Kazandığı bu zaferle, başta Mısır olmak üzere batı İslâm dünyasını ve İslâm medeniyetini kurtaran Türk Memlûkleri ordusu, Memlük tarihçisi İbn Haldûn'un işaret ettiği gibi, Müslümanların bu bozulma ve zayıflama döneminde Allah Teâlâ'nın büyük bir lütfu idi. Orta Asya bozkırlarından Memlük olarak satın alındıktan sonra Eyyûbî ordusunda yetişen ve bilâhare devletlerini kuran Memlûkler, İslâm dini ile şereflenmişler ve neticede İslâm
