Reklam
Elinizdeki bu çalışma; Müslüman müelliflerce İslam dünyasının en sapkın kitlesi olarak görülen Karmatîlerin en azgın liderinin yani Ebû Tâhir Süleyman el-Cennâbî el-Karmatî'nin siyasi faaliyetlerini konu edinmektedir. Kaynakların verilerine göre; Ebû Tâhir, hacı kafilelerine yaptığı baskınların ötesinde hac zamanı Mekke şehrine baskın yapıp birçok hacıyı öldürdükten sonra Hacerülesved'i yerinden söküp başkentleri el-Ahsa'ya götürmesi gibi nedenlerden dolayı kâfir, zındık, mülhit gibi sıfatlarla nitelendirilip adının geçtiği her bir olayda birçok müellif tarafından lanetlenmiş ve aynı zamanda İslam'ı yok etmekle itham edilmiş bir şahsiyettir. Peki ama Ebû Tâhir gerçekten bu sıfatları ve laneti hak eden biri miydi? Farklı bir yaklaşımla faaliyetlerini değerlendirmeye tabi tuttuğumuz bu çalışmada, Ebû Tâhir'in bu ithamların muhatabı olup olmadığını ortaya
koymaya çalıştık.
Sene 930... Mekke ahalisi ve hacılar için kıyameti andıran bir hac dönemi... Bahreyn'den yola çıkan Ebû Tâhir el-Cennâbî önderliğindeki Karmatî ordusu, önce binlerce hacıyı ve Mekkeliyi kılıçtan geçirdi, ardından da Müslümanlar için en mukaddes nesnelerden Hacerülesved'i çalarak Bahreyn'e götürdü. Bu, Karmatîlerin Hicaz'da yarattığı tek korku faaliyeti değildi. Karmatîler, temelde İslâm dünyasına zulüm ve adaletsizliğin hâkim olduğunu iddia ediyor, eşitlik ve adalet vaadiyle mülkiyeti bile paylaşmayı öngörüyordu. Bu yolda atacakları her adım, işleyecekleri her cürüm, alacakları her can mübahtı. Bazı dönem yazarları, onların namaz ve oruç gibi ibadetleri terk ettiğini, cünüp gezdiklerini, içkiyi helal kıldıklarını aktarıyor, Mekke'de taş üzerinde taş bırakmadan tüm camileri yerle yeksan
ettiklerini söylüyorlardı.
Karmatîlerin faaliyetlerinin aşırılığı, dönem kaynaklarının abartılı üslubuyla katmerlenmiş, Karmatîliğin esas doktrinleri, siyasi hamleleri ve politikaları efsanelerle örülü bir sis perdesi ardına çekilmiştir. Bu perdenin ardına elini ilk uzatan, ünlü İslâm tarihçisi ve müsteşrik Michael Jan de Goeje'dur. Bu eseriyle konuyu akademik bir zemine taşıyan Goeje, her ne kadar bu konuyu 100 seneden uzun bir süre evvel akademik bir hüviyete kavuştursa da konu hâlâ yeterli ilgiyi görmemiş durumda. Türkiye'deki Karmatî çalışmaları da istisnaları saymazsak Goeje'un çok daha gerisinde. Halil Kaya'nın Fransızcadan mahirane bir şekilde Türkçeye kazandırdığı Hicaz'da Yıkım ve Kıyamet: Karmatîler başlıklı bu kitap, Türkiye'de Karmatîler hakkında yapılacak çalışmalarda mihenk taşı olacak.
Elinizdeki kitap, Ortadoğu da Oligarşik bir yönetim oluşturarak bölgede İlk Sosyalist yapılanmayı tesis etmeye çalışan Karmatîlerin faaliyetlerini ele almaktadır. Karmatîler hakim olduğu bölgelerde İktisadî imkan eşitliğini sağlamaya çalıştılar. Köylü kesiminin yönetimle entegrasyonunu sağlamayarak aşiret reisleri lehine işletilen İkta sistemini kaldırdılar, toprak dağılımını gözden geçirdiler ve toprak köleliğini geçersiz kılarak toprak kullanımını teşvik etmek amacıyla çiftçilere avanslar verdiler. Aynı şekilde esnaf ve sanatkarları de teşvik ederek onlara mali kolaylıklar sağladılar.
Özellikle mal ve mülke sahip olma, ziraî sahaların ekimi, vergilerin toplanması, halk giderlerinin dağıtımı ve temel sosyal haklardan mahrum olanlara devlet yardımının değişik tiplerinin verilmesi gibi uygulamalarla kendilerine ait sosyal devlet anlayışını uygulamaya çalıştılar. Ayrıca Karmatî ülkesi ikdaniyye Meclisi olarak adlandırılan altı kişiden oluşan bir konsül tarafından yönetilmiştir. Su açılardan günümüz Ortadoğu sunun fikrî arka planının anlaşılmasına katkı sağlayacağını umduğumuz bu kitap olabildiğince nesnel bir bakış açısını ortaya koymaya çalışmaktadır.
