Ingiliz subaylarından Harold Armstrong’un 1925’te Londra’da yayımlanmış olan Tıırkey in Travail (Türkiye Doğum Sancıları içinde) adlı yapıtında Vahi deddin’in Türkiye’deki son günleriyle ilgili olan şu pasajı buraya aktarıyorum: “1922’de... Prens Sami, padişahtan bana şu mesajı getirmişti: Sayın Lloyd George’a ve Ingiltere’de yönetimde olanla ra sonun yaklaşmakta olduğunu söyleyiniz. Onlar durumu anlamı yorlar. Ingiliz Büyükelçisine de bildirdim, ama bana inanmıyorlar. Mustafa Kemal’in adamları ihtilalcidir. Türkiye’yi altüst edecekler dir. Bana ve anlaşmalara saygı göstermeyeceklerdir. Dini yıkacaklar dır. Onlar sizin-düşmanlarınızda. Onlar asidir ve benim düşman- larımdır. Sizin, Türkiye’nin tek kurtarıcısı olduğunuza inanıyorum ve dostunuzum.
Kısa bir süre önce de, Yeni Gün gazetesi şu yazıyı yayınlamıştı: “Türk ulusunun zaferi hain padişahın kendi tahtını ve tacını terk etmeye zorlamıştır... Konstantinos’tan sonra, yönetimden düşürmüş olduğumuz padişah, İngilizlerle birlikte ülkeden kaçmak üzeredir... VI. Mehmed Han olarak padişahlığına başlamış olduğu tarihten bu yana, îngilizler ve Yunanlılarla işbirliği yaparak kendi yurduna ihanet etmiş olan Vahideddin istifa etmiştir... Cehenneme gitsin! “
Sayfa 379
Yine bu sırada Ingilizleri ilgilendiren, Padişah Vahideddin’in durumu idi. Rumbold, 26 Eylül’de Lord Curzon’a bu konuy la ilgili olarak gönderdiği gizli ve kişisel yazıda şunları belirtmişti: “Padişah, 23 Eylül’e kadar bu konuda bizimle temas etmemiştir; ancak, bana dolaylı biçimde bildirmiş olduğuna göre, Mustafa Kemal’e kutlayıcı bir yazı göndermesi için kendisine baskı yapılmış, ama bunu reddetmişti.” (FO 371/7901/E 10779: Rumbold’dan Curzon’a gizli ve özel mektup, İstanbul, 26.9.1922.
Sayfa 369
Hain Vahdettin, Ulusalcıları nasıl nitelendiriyor!
Vahdettin’den İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiseri Sir Horace Rumbold’a:
“Anadolu’daki durum şöyledir: sayıları bir avuç dolusu kadar olan haydutlar büsbütün üstünlük sağlamışlardır… Mustafa Kemal, hangi soydan geldiği bilinmeyen Makedonyalı bir ihtilalcidir. Onun kanı Bulgar, Grek veya Sırp kanı olabilir. Bir Sırp gibi görünüyor…Onların arasında tek bir gerçek Türk yoktur…Bu haydutlar, benim baş eğmemi istiyorlar…Ankara önderleri hâlâ onlarla entrikalar çeviriyorlar...
Sayfa 241