Ölüm acı vermezdi. Hayattı, hayatın sancısıydı bu feci ,insanı boğan his. Hayatın Martin‘e vurdugu son darbeydi.
[Martin’in intiharı,bireyselciliğin yenilgisidir.]
İbn Tufeyl doğu felsefesinde rasyonel aklın işlevini kavrayamadığını mecaz sembol simge kullanarak gösterir. Ben en çok düşündüren metafor:Ayna ve cismi mana dışındaki mana? Simgeler içerisinde mistisizmin özünü ifade etmeye en uygun irfanı ve akli özelliğe sahip olan ayna simgesidir. Ayna manevi tefekkürün en dolaysız simgesi nesnenin birliğini temsil eder aynadaki görüntü ne tam kendin ne değildir. İnsan Allahın aynasıdır. Ayna kendi bilinmezliği içerisinde sonsuz ve tek şeydir.
Kitapta cevabını bulduğumuz yada zannetimiz sorular;
İnsan kendini eğitmesiyle insanı Kamil aşamasına gelebilir mi?
Hayy’ın kendi gözlem ve deneyimiyle elde ettiği bilgi ve vahiy bilgisinin çatışmaması yani din ve felsefe arasındaki uygunluk
Uyanmak bireysel bir olaydır herkese nasip olmaz. Ancak Allah’ı bilen ona erer,bilmeyenlerde ancak Allah’tan gaflette olanlardandır.
Hayy Bin Yakzân