Bir zamanlar kendim olmama fikri beni dehşete düşürürdü, çünkü her yeni aşkla birlikte (Gilberte'e, Albertine'e aşık olduğumda), o kişileri seven varlığın bir gün var olmayacağı, bir anlamda öleceği düşüncesine tahammül edemezdim. Ama o korku, defalarca tekrarlana tekrarlana, doğal olarak güvenli bir sükunete dönüşmüştü sonunda.
Bir bedenim olduğunu, yani her an, hem içten, hem dıştan, çifte bir tehlike altında bulunduğumu unutmamak gerekiyordu. Üstelik sadece anlatım kolaylığı açısından böyle ifade ediyordum. Çünkü iç tehlike, örneğin beyin kanaması, bedensel olduğu için aynı zamanda bir dış tehlikedir. Bir vücut sahibi olmak, zihin için en büyük tehdittir. İnsanoğlunun zihinsel hayatı, hayvansal ve fiziksel hayatın mucizevi şekilde mükemmelleşmiş bir aşamasından ziyade, manevi hayatın düzenlenişinde bir kusur, tekhücreli hayvanlarla poliplerin ortak hayatı kadar, balinaların bedeni vs. kadar ilkel bir aşamadır şüphesiz. Beden, zihni bir kalenin içine hapseder; çok geçmeden, kale dört bir yandan kuşatılır ve sonunda zihin teslim olmak zorunda kalır.
... Çünkü en büyük korkularımız da, en büyük umutlarımız da, gücümüzü aşan şeyler değildirler; zamanla korkularımızı yenebilir, umutlarımızı gerçekleştirebiliriz.
Pek az tanıdığımız bir insanla ilişkimiz bile, hayatımızın değişik noktalarına değinmeden anlatmamız imkansızdır. Böylece her birey -bende bu bireylerden biriydim- benim için hem kendi etrafında, hem de başkalarının etrafında dönüşüyle ve bilhassa benimle ilişkili olarak art arda işgal ettiği konumlarla, bir zaman ölçüşüydü. Hiç şüphesiz, bu davette ele geçirmiş olduğum Zaman'ın hayatımı yerleştirdiği bu farklı düzlemlerin hepsi, bir hayatı anlatmak üzere yazılan bir kitapta, genellikle kullandığımız düzlem psikoloji yerine adeta bir uzay psikoloji kullanmak gerekeceğini düşündürüyor bana, tek başıma çalışma odasında düşünürken hafızamın gerçekleştirdiği diriltme işlemlerine yeni bir güzellik katıyordu, çünkü geçmişi hiç değiştirmeden, yaşandığı andaki haliyle bugüne aktaran hafıza, hayatın akışını belirleyen muazzam Zaman boyutunu yok sayar.