Tanrıya Üsyan Etmədən, Dünyanı Sorgulamaq
Tanrıya Üsyan Etmədən, Dünyanı Sorgulamaq*
*“Tanrıya üsyan etmirəm… Sadəcə dünyasını bəyənmirəm.”*
Bu cümlə, Dostoyevskinin *“Karamazov Qardaşları”* əsərində İvan Karamazovun fəlsəfi düşüncəsini xatırladır. İvan Tanrının varlığını inkar etmir. Əksinə, o, inanır — lakin *onun yaratdığı dünyanın ədalətsizliyini qəbul etmir.*
İvanın üsyanı Tanrının varlığına qarşı deyil, *dünyadakı əzaba, xüsusilə də uşaqların çəkdiyi iztirablara qarşıdır.* O deyir ki, bir uşağın göz yaşı belə, bu dünyanın sistemini, Tanrının ədalət modelini sual altına almağa kifayətdir. O, bu dünyaya *biletini qaytarmaq* istəyir — bu sistemin içində yaşamaq istəmir, çünki *əvəzində ödənilən ağrı, mükafatı haqsız edir.*
Bu, əslində Tanrını inkar deyil, *onun susqunluğuna qarşı bir vicdan fəryadıdır.* İvan, insan ağlının və vicdanının dünyadakı ağrını rasional və mənəvi şəkildə əsaslandıra bilmədiyini göstərmək istəyir.
Bu düşüncə bir çox insanın içində səssiz daşıdığı bir ağıdır:
Tanrının varlığına inansa da, bəzən dünya o qədər haqsız, o qədər çirkli, o qədər ağrılı görünür ki, insan öz içində bu sistemə qarşı çıxmaq istəyir. Bu, üsyan deyil — bu, *vicdanın qışqırığıdır.*
*"Tanrıya üsyan etmirəm, sadəcə dünyasını bəyənmirəm."* — bu cümlə bir inancsızlığın yox, *inanan bir insanın məyusluğunun*, daxili sarsıntısının sözə çevrilmiş formasıdır.
Dostoyevskinin dili ilə desək:
*“Əgər Tanrı yoxdursa, hər şeyə icazə var. Amma əgər Tanrı varsa, bu qədər əzaba necə icazə verilir?”*
Bu sual hələ də cavabsızdır… Və elə bu səbəbdən də insan, hər əsrdə eyni cümləni yenidən yazır
