Ama İttihat Terakki hakikaten devletin kurmadığı, çok etkili, kalıcı, oldukça da önemli işler gören ve daha bilmediğimiz bir sürü yanı olan bir istihbarat örgütü çıkarmıştır.
İyi tarafları ve kötü taraflarıyla da olsa gerçek şu ki İttihatçılık Türkiye'de kalıcı bir siyasi tutum oldu.
Abdulhamid dönemine dair Türkiye aydınlarının en şikâyetçi olduğu nokta sansür ve hafiyelik sistemidir.
2. Abdulhamid saltanatı, her şeye rağmen uzun bir barış dönemi sayılır. Osmanlı eğitiminde, sağlık kuruluşlarında, Anadolu'da, Suriye'de tarımın kalkınmasında atılımcı bir dönem sayılmalıdır.