Etkin, aktif belirleme, bir sonucun ortaya çıkmasını sağlayan etmen. Edilgin, pasif belirleme ise, sonucu kolaylaştıran, güçleştiren, gelişmesinin belli yönlerini açık, belli yönlerini kapalı tutan bütün etmenler. Genellikle etkin belirlemeye “neden”, edilgin belirlemeye de “koşullar” diyoruz. (…) Bu belirleme çifti, her türlü duruma uygulanabilecek son derece kullanışlı bir bilişsel araçtır. Diyelim, bir arkadaşınızı birlikte gezmeye çağırıyorsunuz. Gezme gerçekleşirse, bunun etkin belirleyicisi, çağrınızdır. Gezmenin nasıl olacağı ise, elde bulunan araca, araç bulunmuyorsa ayakkabılarınıza, yolun durumuna, havaya, kalabalığa arabalı iseniz trafik kurallarına vb. bağlı olacaktır. Bütün bunlar edilgin belirleyici rolü oynayacaktır. Bu ayrımı sorgulayıcı bir bakışla yapmak, dogmatizmden uzak durmaya, her koşulda “somut durumun somut tahlilini” yapmaya olanak verir.