Heraklitos'un dediği gibi "İnsan hayatındaki bütün büyük ve önemli sıçramalar, didişme ile olur." Kim üste çıkacak sorusu, yenilik yapma ihtiyacını doğurur.
-Siz ezberci bilgiye karşı mısınız?
Hayır, karşı değilim. Çünkü ezberci bilgi olmadan tam olarak öğrenemezsin. Öncelikle bir şeyi bilmen lazım ki mantığını oturtabilesin. "Ezberci eğitim yapmıyoruz," demek, eğitim yapmıyorsunuz demektir. Bilmek ve ezberlemek gereklidir, İlber de işte buna çok kızıyor Ezberlediklerinin arasında ilişki kurmaya başladığın zaman işin içine mantık ve neden-sonuç ilişkisi giriyor. Şöyle diyeyim; bilgi, bankadaki paradır. Anlamak, o parayı kullanmaktır.
En önemli tecrübelerimden biri de şudur: Bilirsiniz her okulda sınıf birincileri vardır. Onlarla siz de karşılaşmışsınızdır, pırlanta öğrencilerdir. İşte ben eğitim hayatım boyunca onlardan biri olmamayı öğrendim. Sadece kendi ilgilendiğim konuya yoğunlaştım ve onun hakkında bir şeyler öğrenmeye çalıştım. Anladım ki her şeyin mükemmelse hiçbir şey değilsin demektir.
Aslında burada aydını da uzun uzun tanımlayalım; herhangi bir fikre bağnazca bağlanmayacak kadar serbest ve eleştirel düşünebilen, düşünmeyi seven ve kendi kendine bilgi edinilebilen insanlara "aydın' denir. Dikkat edersen burada diplomadan hiç söz etmedim. Türkiye'de bir ne oldum delisi olma hastalığı var. İşte aydın, buna kapılmayan kişidir.