Buna fânî dünyâ derler durmaz her daim döner
17. yüzyılın büyük divan şairi ve mutasavvıfı Niyâzî-i Mısrî'ye atfedilen, ancak yazarı için Laedrî (yazarı bilinmeyen/anonim) olarak da kimi kaynaklarda belirtilen, şu hikmetli dörtlük dünya telaşesi içinde ihmal edilen bir hakikati çarpıcı olarak hatırlatıyor insana:
"Kimseye bâkî değildir, mülk-i dünyâ sîm-ü zer
Bir harâb olmuş kalbi, tamîr etmektir hüner
Buna fânî dünyâ derler, durmayıp, dâim döner
Âdem oğlu bir fenerdir, âkıbet birgün söner!"
Dünya, üzerinde nefes tüketen her canlının geçici bir süre konakladığı, nihayetinde arkasında sadece bıraktığı izleri taşıyan muazzam bir devridaim mekanizmasıdır. İnsanoğlu, bu kozmik akışın içinde maddiyatın, unvanların ve "sîm-ü zer" (gümüş ve altın) ile sembolleşen geçici mülklerin peşinde koşarken, çoğunlukla varoluşunun asıl merkezini, yani "kalbi" ihmal eder.
Yukarıdaki hikmetli dörtlük, tam da bu gaflet perdesini yırtacak güçte bir hakikati yüzümüze çarpar: "Mülk geçicidir, insan fânidir; baki kalan yegâne değer ise bir gönle dokunabilmektir."
Newtonyen bir determinizmle sadece görünen dünyaya, maddeye ve birikime odaklanan zihin, dünyayı kalıcı bir mülk zannetme yanılgısına düşer. Oysa zamanın durmaksızın dönen çarkı, en azametli sarayları bile un ufak ederken, maddiyatın insan ruhundaki boşluğu dolduramadığını defalarca kanıtlamıştır.
İşte bu noktada kadim irfan geleneğimiz devreye girer ve bize asıl mimarlığın, taş duvarlar yükseltmek değil, yıkılmış bir gönlü ayağa kaldırmak olduğunu fısıldar:
"Bir harâb olmuş kalbi, tamîr etmektir hüner."
Bu cümle; Yunus Emre’nin "Gönül Çalab’ın tahtı / Çalab gönüle baktı" mısralarıyla özetlediği, insanı merkeze alan o muazzam ahlaki ve felsefi duruşun bir başka devirdeki aksisedasıdır. Kâinâtın özü insansa, insanın özü de kalbidir. Dolayısıyla haksızlıkla, liyakatsizlikle
"İnsan, kendi değerini sadece başkalarının gözünde arıyorsa, her bakışta eksilmek zorundadır. Oysa asıl ihtiyaç, görünmek değil anlaşılmaktır. Ve anlaşılmak, önce kendini tanımakla başlar."
🍃 Alfred Adler
" Yara kapanır, Sen onu fazla kafana takma.
Asıl,
Yaranın izini sorduklarında ne anlatacaksın ..."
sonu ters köşe // sürpriz sonlu değişik filmler
`ölümcül oyunlar` (funny games, 1997/2007)
bir aile tatil evine gelir ama kapılarını çalan iki gençle her şey tersine döner. seyirciyle dalga geçen, rahatsız edici ve ters köşe.
`buried` – toprak altında (2010)
bir adam tabutta uyanır. tüm film bu tabutta geçer ama finali nefes keser.
`exam` – sınav (2009)
bir şirkette işe girmek isteyen 8 kişi, çok ilginç bir sınava tabi tutulur. sonunda neyin sınavı olduğunu anladığında şaşırırsın.
`the vanishing` (spoorloos, 1988 – hollanda)
bir kadının gizemli şekilde kaybolmasıyla başlayan hikâye, finalde sert ve beklenmedik bir sona ulaşır.
`the invitation `– davet (2015)
bir adam eski karısının evindeki akşam yemeğine katılır. davet neden yapılmış? finalde her şey değişir.
`perfect blue` (1997 – japonya, anime)
bir pop yıldızı oyunculuğa geçerken gerçeklik ve kurgu birbirine karışır. psikolojik olarak beyin yakan bir film.
`the autopsy of jane doe` – jane doe'nun otopsisi (2016)
bir baba-oğul adli tıp uzmanı, genç bir kızın cesedini incelerken doğaüstü olaylarla karşılaşır. finali hem korkutur hem şaşırtır.
