Tarihin kesintiye uğradığı düşüncesi, geçmişle kurulan ilişkiyi ya belirsizleştiriyor ya da sorunsallaştırarak karmaşıklaştırıyor. Belleğin kasıtlı olarak felce uğratıldığı dönemler bunlar.
Sayfa 100 - Dost Kitapevi, Birinci Baskı 2016, Ankara / II. Bölüm Minyatür ve Tiyatro 2. Geçmişi Olmayan Tiyatro: Toplumsal Bellekte Süreksizlik·Kitabı okudu
Reklam
Tanzimat, Cumhuriyet, Dil Devrimi ve askeri darbelerin belli oranlarda birbirine benzetilebilecek bir "kesinti yaratma" potansiyelleri var. Her biri "bundan böyle" temasının egemen olduğu, kendisinden öncesi ile sonrası arasına kesin ayrımlar getiren siyasi süreçler olarak okunabilir. Kuşkusuz, burada belli siyasi konumlanışlar ile Cumhuriyet'i, Dil Devrimini ve 27 Mayıs'ı diğerlerinden ayırmaya, yarattığı "olumlu" ya da "ilerici" sonuçlar açısından, diyelim ki, 12 Eylül'den büsbütün başka bir yere koymaya çalışan haklı haksız, yeterli yetersiz politik okumalar vardır, yapılmıştr. Ama beni burada bu gelişmelerin birlikte değerlendirilmesine götüren eğilim, siyasi bir keyfiyet ile zihinsel, ahlaki, kültürel ve sanatsal süreçlerin kesintiye uğratıldığı algısıdır. "Bundan böyle"ci her siyasal yönelim, bu siyasal kararlanın sonuçlarına maruz kalan kitleler üzerinde kimi hesaplanmış, kimi öngörülememiş zihinsel kırılmalar ve kırılmaların neden olduğu doldurulmaz boşluklar yaratmıştır. Bu kesintiler ve boşluklar ise herhalde en kesin etkisini bu coğrafyanın toplumsal belleğinde sınamıştır. Toplumsal bellekteki kırılmalar, geçmiș ile ilişkiyi olduğundan da daha sorunlu, daha içinden çıkılmaz bir mecraya savurmuş, sanatta geçmişin temsil edilme biçimini de muhakkak etkilemiştir. "Batı tarzı tiyatro"nun yakın geçmişini ve Tanzimat sonrasında yazılan oyunlarda geçmişin temsil alanıın dışında bırakılmasını ima eden anlamlarıyla "geçmişsiz Türk tiyatrosu" betimlemesinin gerekçesini bu bellek yarıklarında buluyorum.
Sayfa 95 - Dost Kitapevi, Birinci Baskı 2016, Ankara / II. Bölüm Minyatür ve Tiyatro 1. Türk Oyun Yazarlığı Üzerine Tespitler·Kitabı okudu
Rönesans'ta "yeniden keşfedilen" bir teknik olarak doğrusal perspektif, perspektif sözcüğünün etimolojik anlamına bakıldığında, seyleri olduğu gibi göstermek hedefinin sonucudur. Oxford sözlüğü perspektif sözcüğünün kökenini "percipicere: yakından bakmak"tan, perspect, ışk ve görüntü bilimi anlamında optiğin bilimi" olarak gösteriyor. Yakından bakmak, "olması gerektiği netlikte görmek"i mümkün kılar¹ ve bu niteliği ile de doğayı olduğu gibi temsil etme yanılsamasının üretilebilmesinin yapıtaşlarından biri haline gelir. Dolayısıyla, resim sanatı açısından bir tür gerçekçilik sigortası olarak görülen teknik, resme bakan kişinin konumlanışı konusunda oldukça otoriterdir.
Resim mekânında neyin önde, neyin arkada ve neyin uzakta, neyin yakında olduğunu belirleyen bu sanatsal yöntem, kartezyen egemenliğin uzantısıdır: onun sayesinde dünya ehlileştirilmekte, karşıdan bakılabilir ve denetlenebilir bir uzama dönüşmektedir.
¹Zeynep Sayın, İmgenin Pornografis (İstanbul: Metis Yayınları, 2003), s. 50.
Sayfa 78 - Dost Kitapevi, Birinci Baskı 2016, Ankara / Perspektif, Diderot'nun Çerçevesi,
Gerçekçiliğin Penceresi·Kitabı okudu
Bütün görünen oyun kişileri gibi, Beckett'in görünmeyen sahnedışı sesleri de geçmişle, ama parçalanmış, bozulmuş bir geçmişle, amnezik anımsamanın diliyle uğraşıp dururlar. Geçmiş oradadır ama hep belirsizleşmiş, flulaşmış, eksiltilmiş haliyle. Adını bir türlü koyamayacağımız, bir hikâyeyi bütünüyle kuramayacağımız, ama bir hikâyenin belli belirsizliğini sezebileceğimiz bir mesafede durmaktadır geçmiş. Tekinsizlik buradadır işte; geçmişten oradan, bilinçaltından kopup gelmiştir, uzun zaman gömülü kaldığından olacak, bozulmuş, belirsizleşmiş, yer yer çürümüştür; bu haliyle de bakan için hem aşina hem yabancıdır. Geçmişin de bir temsil olduğunu saptayan Richard Terdinan "indirgemenin temsilin asal önkoşulu" olduğunu söyler, zira "geçmişin şimdi iken sahip olduğu içerik, geçmişe dönüştüğünde. hemen her zaman, telafi edilemez biçimde derinden derine hafifletilmiş, azaltılmış bir versiyon haline gelir.
Reklam