Berkan Aydın
@berkanayd
Ulusların Zenginliği ve/veya DüşüşüPolitik Ekonomi
Sayın Acemoğlu bu kitapta ulusların refahının, devletlerinin kurumsal yapısına bağlı olduğunu ifade ediyor. Coğrafya hipotezi, kültür hipotezi ve cehalet hipotezinin neden mevcut durumu açıklamakta yetersiz kaldığını açıklayarak ve tarihsel örnekler üzerinden giderek kendi modelini anlatıyor. Bunun için ilk örnek olarak kitabın başında belirtilen Nogales, Arizona (ABD) ve Nogales, Sonora (Meksika) bölgelerinden yola çıkılıyor. Fark edildiği üzere aynı adı taşıyan iki bölge Meksika-ABD sınırı ile birbirinden ayrılıyor sadece. Majör bir coğrafi fark ve kültür farkı yok. Aradaki tek fark çizilen sınır. Fakat bu, sınırın iki tarafındaki hane başı yıllık gelirin değişmesine yeterli oluyor. Çünkü iki bölge arasında kurumsal farklılıklar bulunuyor.
İki kurum tipinden söz ediliyor: siyasal kurumlar ve ekonomik kurumlar. Bunlar da kurumların fonksiyonel biçimi olarak bir daha ikiye ayrılıyor: sömürücü kurumlar ve kapsayıcı kurumlar. Kısaca sömürücü kurumlara sahip ülkelerde, var olan kaynakların elit bir azınlığın elinde olması ve çoğunluğun ise bu kaynaklara adil olarak erişememesi mevzubahis iken kapsayıcı kurumlara sahip ülkelerde ise bu kaynakların elit bir sömürücü azınlık yerine toplumun çoğul katılımının denetiminde olduğu, özel mülkiyetlerinin güvence altında olduğu ve bağımsız yargı sisteminin bulunduğu bir durumdan söz edebiliyoruz.
Sömürücü kurumlar basit olarak inovasyonu teşvik etmediği için sürdürülebilir bir büyüme sunmuyorlar. İnsanlar teşvik edilmediği bir durumda niçin daha fazlasını üretsin ki, değil mi? Sayın Acemoğlu, sömürücü kurumlara sahip toplumların bir süre bunu yapabilseler bile eninde sonunda sürdürülebilir olmadığı için sistemin tıkanacağını ifade ediyor. Buna örnek olarak da Sovyetler Birliği’nin dağılmasını örnek veriyor. Şu anda ise Çin
Hangi tür kitapları seviyorsun?
🔎 Polisiye
💕 Romantik
🚀 Bilim Kurgu
🏰 Fantastik
📖 Klasik
🧠 Kişisel Gelişim
🏛️ Tarih
😱 Gerilim
~2000 Dotcom Balonu, 2008 Subprime Mortgage Krizi ve niceleri klasik iktisatın üzerinde önemle durduğu arz/talep dengesinin aslında o kadar da sağlam işlerliğinin olmadığını ve insanların aslında mükemmel hesaplayıcılar olmadığını gözler önüne sermiştir. Arz eden tarafın sunum şekline bağlı olarak tüketiciler aslında kolayca manipüle edilmeye açıktır. Tüketiciler talebini duruma göre şekillendirip mutlak fiyatı belirleyemezler. Adam Smith'in "Görünmez El"i bize insanların hatalı kararlar verdikleri durumlarda bu boşluğun hemen piyasa tarafından doldurulabildiğini söyler. Bu fikir kısmen, ortaya çıktığı ilk zamanlar için kabul edilebilir bir şey iken günümüzde sanal dünyanın, medyanın manipülasyonunun güçlü olduğu ve kitlelerin yönlendirilmesinin kolay olduğu bir dünyada gerçekten akılcı düşünebiliyor muyuz? Davranışçı iktisadın da eleştirdiği nokta bu olup insan psikolojisinin göz ardı edilmesinin büyük krizlere yol açabildiği yönündedir.
Kitapta sosyal psikoloji temelli olaylar karşısında insan davranışları, yazarın ve arkadaşlarının birlikte tasarladıkları deneylerle birlikte inceleniyor. İnsanların günlük hayattaki davranışları tamamen hesaplı, kusursuz değildir ve insanlar çoğu zaman akıldışı kararlar verir. Yazarın da ifade ettiği gibi bu akıldışılıklar rastgele değildir. Tutarlı ve öngörülebilirdirler.
