Büşra Tokmakcı
@bsrtkmkc
Hata Neredeydi? • Bernad Lewis
Yüzyıllar boyunca dünyaya hükümdar olan, öncülük eden Osmanlı hatayı nerede/nerelerde yaptı da Batı’yı takip etmeye hatta onun çok gerisinde kalmaya başladı.
Aslında hepimizin az çok tarih derslerinde “Osmanlı’nın Gerileme Devri” başlığı altında duymaya aşina olduğumuz şeyleri söylüyor Lewis. Yine de bunu dışarıdan bir gözden okumak daha net olguların oluşmasını sağlıyor. Yazarın tamamen tarafsız olduğunu söyleyemem ama yine de eleştiriler saygı çerçevesi içinde yapılmış diyebiliriz. Bilhassa dini konularda hassas davranıldığını düşünüyorum.
Efendimizin ‘İlim Çin’de de olsa gidip onu alınız.’ sözünü unutan Osmanlıların gayrimüslimlerden bir şeyler öğrenmeyi caiz görmemeleri, sadece kendilerine odaklanıp diğer uygarlıklara konsolosluk kurmayı ya da onların dillerini öğrenmeyi küçümsemeleri kısaca Batı tarihini, tıbbını, coğrafyasını, kültürünü merak etmemeleri kaçınılmaz geri kalmışlığa neden olmuştur. Kitapta hem toplumsal hem siyasi açıdan bu konular ayrıntılı şekilde işlenmiş.
Kitapta kölelikle ilgili kısımda ve gerçekte İslamın kadına verdiği değeri bilmeden Hz. Meryem’den dolayı Hıristiyanlığın kadına verdiği değerin anlatıldığı bölümde ‘yav he he’ demekten kendimi alamadım. Kitabın sonlarına doğru yazarın da dile getirdiği gibi ‘İslam Müslümanlara ne yapmış?’ diye değil ‘Müslümanlar İslam’a ne yaptılar?’ diye sormak daha doğru cevapları getirecektir.
Kitaptan hareketle Batılılaşma ve Modernleşme bir zamanlar aynı anlama geliyordu. Batı uygarlığı öncülüğü elinde tutuyordu. Ama bu fikir artık geçerliliğini yitirmiş durumda. Çağı takip etmek için Batı’ya muhtaç değiliz. Çağı yakalamak, insaniyeti doruklarında yaşamak için Allah’ın ipine sımsıkı sarılmaktan başka çaremiz yok bunun idrakine ulaşmak duasıyla
