Ebren
Ebren, Türk söylencelerinde karşımıza çıkan bir diğer ejderha motifi. Kuraklığın ve ölümün simgesidir.
Tıpkı Büke gibi o da uçabilen bir ejderhadır ve korkunç bir görüntüsü vardır. Yer altındaki mağarasında, yanan bir ateşin içinde yaşamaktadır. Mağaradaki büyük hazineyi korur.
Türk mitolojisinde, kâinatın bir ya da birkaç ejderha tarafından döndürüldüğüne dair bir inanca rastlamak mümkün. Ebren işte bu ejderhalardan biri olarak da gösterilmektedir. Zaten günümüzde kullandığımız “evren” kelimesinin kökeninde yine bu varlık yatmaktadır. Çünkü vaktiyle Ebren'e Eviren (Evirip Çeviren) de denildiği rivayet edilmektedir.
Sayfa 89 - Holden Kitap, 5. Basım, İllüstrasyonlar: Aslı Ekim
Eski Türkçede "evren" kelimesi, ejderhanın Türkçe ismi olan "ebren"den türemiştir ve gök çarkını döndüren varlık olarak kabul edilir.
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Eski Türkçede 'evren' kelimesi ejderha'nın Türkçe ismi olan 'ebren' den türemiştir ve görk çarkını döndüren varlık olarak kabul edilir.
Emel Esin'e göre; eski Türk Kozmoloji düşüncesinde Ejderha Takımyıldızı, Merkezde Akrep olmak üzere Yay, Yılancı ve Terazi takımyıldızlarını kapsar. Hun ve Göktürkler "Savaş" ile bağlantılı gördükleri bu takımyıldızı çok önemser ve gece göğünde ufuk çizgisinden yükselmeye başladığı dönem olan bahar mevsimini ateşler yakarak kutlarlardı. Burada küçük bir not daha paylaşalım. Eski Türkçede "evren" kelimesi, ejderhanın Türkçe ismi olan "ebren" den türemiştir ve gök çarkını döndüren varlık olarak kabul edilir.
(Kendi dipnotum:
"Bu bilgi bir halk inanışı olarak doğruluk teşkil etse de "evren" kelimesini "ebren"den türetmek yanlış olur. Orta Türkçe'de ortaya çıkan "Evren" sözcüğü "çevirmek, döndürmek" anlamına gelen evür-mek fiilinden gelmiştir. İlk kullanımı 11. yüzyılda yazılmış bir eser olan Kutadgu Bilig'teki şu beyitlerdir:
Törütti bu evren tuçı evrilür
Bayat hükmi takdir bile tezginür
Buradan da anlaşıldığı gibi evren, "dönen şey" anlamına gelir. "Ebren" kullanımı ise daha sonraları 14. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Örnek olarak Gülşehri'nin Felekname adlı eserindeki şu beyitleri verilebilir:
Ne bile ol yüce tahtun keyfiyyetin
Ne ol yüzi döner anı ol ebren
Bu kullanımda da yine "dönen şey" olarak karşımıza çıkar.
Sonuç olarak "evren" kelimesini "ebren"den getirmenin tarihsel olarak yanlış olduğunu söylemenin yanında bu kelimenin "ejderha" anlamını taşıması sadece mitolojik bir atıftır. Yazarın aktardığı gibi direkt olarak bu kelime "ejderha" anlamına gelmez.")
Eski Türkçede "evren" kelimesi ejderha'nın Türkçe ismi olan "ebren" den türemiştir ve görk çarkını döndüren varlık olarak kabul edilir
Eski Türkçede " evren" kelimesi,ehderhanın Türkçe ismi olan " ebren"den türemiştir ve gök çarkını döndüren varlık olarak kabul edilir.