Eyüp Kızgır
@eyupk58
İttihat ve Terakki bir ruhtur, o ruh ölmez. Zulme karşı mukavemet.
243 okur puanı
Ekim 2023 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitaplar
Evanjelizm ve Revivalizm
On sekizinci yüzyılda Kuzey Amerika ve İngiltere'de yeni ve yeniden canlanmış Hristiyan hareketlerinin ortaya çıkmasıyla Protestanlıkta bir dizi "Büyük Uyanış" yaşandı. Özellikle Metodizm'in misyoner coşkusu Hristiyanlığın Evanjelik yönünün -İsa'ya iman ederek kurtuluş sözünü yaymak- yeniden canlanmasına katkı sağladı.
Evanjelizm ayrılıkçı bir hareket değil, "yeniden doğma" deneyimi mesajıyla kiliselerini diriltmeye çalışan Protestan mezheplerinin benimsediği bir tavırdı. Evanjelik Hristiyanlık, on dokuzuncu yüzyılın Revivalist Uyanışları aracılığıyla ivme kazanmaya devam etti; yirminci yüzyılın başındaki son Büyük Uyanış ile, havarilerin Pentekost'ta yaptığı gibi Tanrı'yı deneyimlemek için Kutsal Ruh ile vaftizi vurgulayan Pentikostalizm'e dönüştü. Evanjelik Revivalist hareketlerin bir özelliği, inançlarının neşeli bir ifadesi ve kişisel bir Tanrı deneyimi lehine ağırbaşlı dindarlığı reddetmeleridir.
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Mormonlar
İsa Mesih'in Son Zaman Azizleri Kilisesi (SZA), Hıristiyanlıkta havariler tarafından kurulan asıl kilise modeline geri döndüğünü iddia eden birçok "ayrılıkçı" hareketten biridir. Joseph Smith Jr.'ın kendisine melek Moroni tarafından vahyedildiği şekliyle Mormon Peygamber tarafından yazıldığını iddia ettiği Mormon Kitabı'nın ardından Mormonizm olarak bilinen hareket içindeki en büyük gruptur. Kitap altın levhalar üzerine yazılmıştı ve Tanrı'nın yardımıyla Smith bu İncil'e benzer metni tercüme etti.
Anlatı; Amerika kıtasının eski halkları, Nefililer ve Lamanlılar ile Babil ülkesinden gelen göçmenlerin hikâyelerini aktarır. Aynı zamanda İsa'nın amaçladığı şekliyle asıl gerçek kiliseyi de tanımlar. SZA bu Mesih kilisesini restore ettiğini iddia eder ancak öğretileri bazı açılardan ana akım Hıristiyanlığa benzer olsa da başka yönlerden temelde farklıdır (Tanrı ve insanların aynı özün tezahürleri olduğu inancı gibi). Mormonların çoğunluğu ABD'dedir ancak Orta ve Güney Amerika'nın bazı bölgelerinde de mensupları bulunmaktadır.
İngiltere’de Roma Katolik Kilisesi’nden ayrılma dinî olmaktan ziyade siyasiydi. Henry Papa’dan kendisine bir erkek vâris veremeyeceği için Aragonlu Catherine ile evliliğini iptal etmesini istedi, bu istek geri çevrildiğinde kral olarak İngiltere’deki kilisenin başına geçeceğini ve Roma Katolik Kilisesi’nden ayrılacağını ilan etti.
İngiltere Kilisesi veya Anglikan Kilisesi, 1534’te Lutheranizm ve Kalvinizm ile aynı reform ilkeleri üzerinde kuruldu. Bununla birlikte hâlâ Katolik -evrensel- Hristiyan Kilisesi’nin bir parçası olduğunu ileri sürdü. Canterbury Başpiskoposu Thomas Cranmer’ın önderliğinde, gözden geçirilmiş bir Anglikan komünyonu ve Ortak Dua Kitabı’nın yayımlanması da dâhil olmak üzere daha fazla reform yapıldı. Anglikanizm, İngiltere’deki ana Hristiyan mezhebi olmaya devam etmektedir ancak Reform sırasında İngiltere’de ortaya çıkan tek Protestan dini değildir. Calvin’in İskoç meslektaşı John Knox, İskoçya’da Presbiteryen tarikatının ilk örneğini tesis etmiştir.
Baptistler ve Metodistler
Aydınlanma Çağı’nda, Avrupa’da kiliseye karşı tutumlarda büyük bir değişiklik görüldü. Roma Katolikliğinin otoritesi Protestan Reformu’yla ciddi şekilde zedelenmişti ve şimdi birçok insan zamanın rasyonalitesine uygun bir Hıristiyanlık biçimi istiyordu.
Buna yönelik bir çözüm, özellikle ABD’de, bebeklerin Katolik vaftizini reddedip bunun yerine karar verebilecek erginliktekiler için vaftizin olması gerektiğini savunan Baptizm tarikatının gelişmesi oldu. Ayrıca merkezî bir kilise otoritesi hiyerarşisini reddedip kiliselerin kendi uygun gördükleri şekilde dinî uygulamalarına izin verdiler. Başka bir hareket olan Metodizm, Anglikan papaz John Wesley tarafından kuruldu. Kurtuluşun herkes için mümkün olduğuna yönelik inancı ve din adamlarına aşırı hürmeti reddeden Metodizm, Britanya’daki sanayileşmiş toplumun yeni işçi sınıfına cazip geldi ve ABD’deki köleler arasında taraftar kazandı. Bu kişiler toplumda iyi işler yapmaya ve İncil’i yaymaya büyük önem verir.
Protestanlık
Martin Luther’in aforoz edilmesi Kuzey Avrupa’da bir süredir kaynamaya başlayan bir hareketin katalizörüydü. Almanya, İsviçre, Hollanda ve İngiltere’de reform çağrıları yapılmıştı. Yolsuzluğun sona ermesinin yanı sıra reformcular körü körüne ve batıl inançlarla geleneği takip etmek yerine inançlarını İncil’den alan daha bilgili bir halkı savunuyorlardı. Luther’in dediği gibi; “Yalnızca onun inayetiyle, sadece kutsal metinlere dayanan safi iman yoluyla.”
Ayrılan Protestanlar inancın bu yönü üzerinde hemfikir olsa da başka birçok fikir ayrılığı vardı. Reformlar birleşik bir Protestan kilisesinden ziyade benzer inançlara sahip bir dizi farklı Protestan grubu yarattı. Bunların arasında Lollardlar ve Hussiler (ilk reformcu John Wycliffe ve Jan Hus’un takipçileri), John Knox’un Presbiteryen hareketi ve John Calvin’in (yan sayfada) katı Kalvinizm’i bulunuyordu. Yine de Protestanlık gelişti ve bugün Hristiyanların neredeyse yüzde 40’ı Protestan kiliselerinin mensubudur.