Fanatizm, manevi açıdan kendinden vazgeçme ile bağlantılıdır: Kendi içinde bastırması gereken fanatiğin manevi hayatındaki ihtilaflı ögelerle aynı fikirde olmayan ve bunu gösterenlere orantısız şiddetle saldırarak yenmesi gereken o kaygıyı gösterir. Bunların kendi içinde bastırması gerektiğinden başkalarının içinde de bunları bastırmalıdır.
Çün bilesin cümle yol menzillerin
Yirmegil sen Türk ü Tacik dillerin
Türk diline kimsene bakmaz idi
Türklere hergiz gönül akmaz idi
Türk dahi bilmez idi bu dilleri
Anca yoli ol ulu menzilleri
Türk dilinde anlayanlar ol Hakk'ı
Ta ki mahrum kalmaya Türkler dakı
Garibname/ Aşık Paşa
Elimizde 15. yüzyılın başlarında Muhammed b. Hamza tarafından yapılan bir Türkçe Kur'an tercümesi bulunmaktadır. Muhammed b. Hamza hem Molla Fenârî'nin hem Akşemseddin'in adıdır. Bu eser bunlara mı, yoksa aynı ismi taşıyan bir başka kişiye mi aittir? Bu kesin değildir. Ancak, söz konusu eserin Fatiha ve İhlas surelerinin mealleri verilerek o günkü dil ve ifadenin hatırası tekrar edilecektir:
Sûretü'l-Fatiha
Tanrı Adıyla yani başların ya okırın
Gey rahmat kılıcı, rahmat kılıcı
1. Öğmek Tanrınındur, âlemler issi ya besleyicisi
2. Gey rahmet kılıcı, rahmet kılıcı
3. Kıyamet gününde hüküm verebilecek kimse
4. Sana taparuz, dakı senden arka virmek isterüz
5. Yol göster bize toğru yol
6-7. Yolı anlarun kim eylük eyledün anlarun üzerine, kakınılmışlar degüller yani cuhud degüller dakı azmışlar degüller yani nasranî