Modern Oblomov
@fgmli
29 okur puanı
Eylül 2017 tarihinde katıldı
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Dinleri Neden Homo Sapiens Yarattı?
Kitabı genel olarak iki bölüme ayırabiliriz. İlk bölüm, 2 milyon yıl önceden başlayarak hominin ve homo sapiens beyninin evrimini ele alır. Elbette bazı olguları izah etmek için kullanılan tıbbi terimler var bu bölümde ancak bilimsel terminoloji çok yoğun olmadığı için sıkılmadan okunabilecek bir bölüm. İkinci bölüm ise kısacık bir dinler tarihi özeti kıvamında. Hatta ilk uygarlıklar, tarımın keşfi gibi antropolojik konulara da temas ediyor.
Kitabın cevaplamaya çalıştığı temel soru; Tanrı düşüncesinin neden diğer primatlarda görülmeyip modern homo sapienste var olduğudur. Yazara göre diğer primatlarda beynin tanrı ile ilgili olan bölümleri gelişmediği için büyük tanrı ve dinleri yaratma/düşünme şerefine modern homo sapiens nail oldu. Çünkü insan, tarihinde ilk kez ölümün, kişisel varlığının son bulması olduğunu anladı ve ölen atalarının ve kendisinin var olmayı sürdürebilecekleri yerler dahil, ölüme alternatif seçenekler düşünebildi.
Yazara göre insanı insan yapan özellikler bir süreç içinde, beş aşamalı olarak gelişti. Homo habilis iken homininler (insanımsı), 2 milyon yıl önce beyin büyüklüğü ve genel zekâ düzeyinde önemli bir artış yaşadı. Homo erectus iken 1.8 milyon yıl önce öz farkındalık kazandı. Arkaik homo sapiens 200.000 yıl öncesinden başlayarak diğerlerinin düşüncelerinin farkında olmaya başladı. Erken dönem homo sapiens iken 100.000 yıl öncesinden başlayarak kendi düşüncelerini düşünebilmelerini sağlayan içe bakışçı benlik kazandı. Modern homo sapiens olarak 40.000 yıl öncesinden başlayarak kendini geçmişte ve gelecekte düşünebilme becerisi olan otobiyografik belleği geliştirdi. Evrimsel gelişimin getirdiği bu kazanımlarla insan, ölümün korkunç bir son olduğuna inanmaya ve ölümden korkmaya başladı. İşte bu korku, önce tanrı sonra dinleri yavaş yavaş
Çoğumuz, geçmişin masalları olarak niteler belki mitleri. Bilimsellikten uzak olduğu için okumaz, safsata olarak görürüz onları. “İnsanın ağaçtan oyularak yapıldığına ya da insanın ateşi tanrıdan çaldığına mı inanalım yani?” dediğinizi duyar gibiyim. Yalnız gözden kaçırdığımız nokta şu: Mitler insanın, gerçekliği, dünyayı ve kendini algılayış şeklini düzenler. Ait olduğu milletin, insan, dünya zaman ve mekân hakkındaki temel anlayışlarını ortaya koyar. Mitleri yaratan toplumların karakteri, mitlerine yansır. Her mit, onu benimseyenlerin sosyal, tarihi ve politik konumunu yansıtır. Bu sebeple bugün mitleri, geçmişin boş inanışları olarak kestirip atmak yerine; insanın, yaşamını anlamlandırma, bir temele oturtma çabası olarak değerlendirmek gerekir. Evet, mitler rasyonel değildir ancak amacı rasyonel olmak da değildir zaten. Mitler, değer ve anlam beyan etmeye çalışır. Mit ve bilimi aynı kefeye koymak, her ikisinin de niyetini tümden yanlış anlamaktır.
Kitaba geçecek olursak; kitabın giriş kısmında bugün mitleri nasıl okumalı ve değerlendirmemiz gerektiği konusunda yazarın epey ikna edici ve detaylı açıklamalarını buluruz. Kitapta her coğrafyadan farklı toplumların yaratılış üzerine ürettiği mitleri ve bu mitlerin toplumdan topluma değişen farklı versiyonlarını görürüz. Her mitten önce, yazarın o anlatı ile ilgili açıklamalarını, diğer mitlerle olan benzerlik veya farklılıklarını içeren düşüncelerini okuruz. O miti anlamamıza engel olan mecazları ve sembolleri açıklayan bu satırlar, okuyucunun miti değerlendirmesine olumlu katkılar sunmuş.
Yaratılış mitlerinin, madde, ruh, doğa, toplum ve kültür yapısını yani varoluşun en temel olgusunun kökenini ele aldığını görürüz. Hemen her mitte sonsuzun sonluyu doğurduğu fikri mevcuttur. Bunu bazı mitlerde eril ve dişil tanrının
