Narsist pazarı…
Narsisizm Üzerine, Sigmund Freud’un insanın kendine yönelttiği sevgi ve ilgiyi anlamaya çalıştığı önemli metinlerden biridir. Freud, narsisizmi yalnızca kibir ya da kendini beğenmişlik olarak ele almaz; insan ruhsallığının gelişiminde yer alan temel bir süreç olarak inceler. Ona göre belirli ölçüde narsisizm, her insanda bulunan doğal bir durumdur. Sorun, bu yapının kişinin ilişkilerini ve gerçeklikle bağını bozacak düzeye ulaşmasıyla ortaya çıkar.
Kitap kısa olmasına rağmen yoğun bir içerik sunuyor. Freud’un kullandığı dil yer yer akademik ve ağır gelebilir. Ancak psikanalizin temel kavramlarının nasıl şekillendiğini görmek isteyenler için değerli bir kaynak. Özellikle günümüzde sıkça kullanılan “narsist” kavramının aslında ne kadar karmaşık bir psikolojik yapıyı ifade ettiğini göstermesi bakımından dikkat çekici.
Kitabı okurken aklıma sürekli günümüz geldi. Çünkü artık “narsist” kelimesi neredeyse günlük hayatta bir hakaret ya da susturma aracına dönüşmüş durumda. Bir insan hayır dediğinde, sınır koyduğunda, kendi değerinin farkında olduğunda veya herkesi memnun etmeye çalışmadığında hemen “narsist” etiketi yapıştırılabiliyor. Oysa bunların hiçbiri tek başına narsisizm göstergesi değildir. Sağlıklı benlik saygısı ile patolojik narsisizm aynı şey değildir.
Daha da ilginç olan, bazı gençlerin narsist olmayı güçlü, karizmatik ya da havalı bir özellik gibi sunmalarıdır. Empati eksikliğini, sorumsuz davranışları, bencilliği veya insanları kırmayı “Ben narsistim, yapacak bir şey yok” diyerek meşrulaştırmaya çalıştıklarını görmek mümkün. Halbuki narsisizm bir övünç kaynağı değil, psikolojik bir kavramdır. Kişilik özellikleri sosyal medya etiketlerine indirgenecek kadar basit değildir.
Bu nedenle bir başka önemli noktayı da hatırlatmak gerekiyor: Bir kişiye “narsist”
Kitab felsefi ve psixoloji uslubda yazilsada inanilmaz derecede axici çox sade ve başa duşulendir .Əsərdə yaşlı və gənc bir insan arasında söhbət gedir. Yaşlı şəxs iddia edir ki, insanın bütün hərəkətləri özünü məmnun etmək istəyindən qaynaqlanır. Hətta xeyirxahlıq və fədakarlıq belə insanın daxilindəki məmnunluq hissinə xidmət edir.
Kitab insanın davranışlarının əsl səbəblərini araşdırır. Müəllif iki obrazın dialoqu vasitəsilə belə suallar verir:
İnsan həqiqətən azad iradəyə malikdirmi?
İnsan yaxşılığı qarşılıqsız edə bilərmi?
Bütün qərarlarımıza tərbiyə, mühit və şəxsi maraqlarımız təsir edirmi?
İnsan eqoist varlıqdırmı?
Mark Tven insanın özünü tam müstəqil və azad hesab etməsinin doğru olmadığını, davranışlarımızın böyük hissəsinin tərbiyə, təcrübə və instinktlər tərəfindən formalaşdırıldığını göstərməyə çalışır.
Reklam
Kutsal mı dedin?
Totem ve Tabu, Freud’un bireyin zihninden çıkıp toplumun zihnine bakmaya çalıştığı bir kitap.
Bu kez odakta rüyalar, nevrozlar ya da cinsellikten çok dinler, yasaklar, ritüeller ve insan topluluklarının davranışları var. Freud, ilkel kabilelerden yola çıkarak günümüz insanının inançlarını ve toplumsal kurallarını açıklamaya çalışıyor. Cesur bir girişim olduğu kesin.
Kitabı okurken en çok dikkatimi çeken şey Freud’un kurduğu bağlantıların genişliği oldu. Bir kabile ritüelinden başlayıp suçluluk duygusuna, oradan dine, ahlaka ve uygarlığa uzanabiliyor. Bazen bu geçişler oldukça etkileyici. Bir düşüncenin peşinden gidip onu farklı alanlarda sınama çabası kitabı ilgi çekici kılıyor.
Ancak aynı noktada bazı soru işaretleri de oluşuyor. Freud’un kimi çıkarımları bana gözlemden çok yorum gibi geldi. Özellikle insanlık tarihinin çok eski dönemlerine dair yaptığı bazı açıklamalar kesinlikten uzak görünmesine rağmen oldukça iddialı bir dille sunuluyor. Bu durum kitabın bazı bölümlerinde bilimsel bir çalışmadan çok, zekice kurulmuş bir düşünce deneyimi okuyormuşum hissi yarattı.
Yine de kitabın değeri bence burada yatıyor. Freud sadece insanların ne düşündüğünü değil, neden aynı şeylere inandığını da anlamaya çalışıyor. Kutsal kabul ettiğimiz şeylerin, yasaklarımızın ve korkularımızın kökenini sorguluyor. Üstelik bunu yaparken rahatsız edici sorular sormaktan çekinmiyor.
Totem ve Tabu’yu okuduktan sonra Freud’un her iddiasına katılmak zorunda hissetmedim. Hatta bazı bölümlerde ikna olmadım. Fakat kitabı kapattığımda, günlük hayatta doğal ve değişmez kabul ettiğimiz birçok şeyin aslında ne kadar karmaşık temellere dayandığını daha fazla düşünür hâle geldim.
Bazı kitaplar cevap verir. Bazıları ise insanın yıllardır cevap olduğunu sandığı şeyleri soruya dönüştürür. Ve yeni
Kadına erkeğin yorumu…
Freud’un Kadın Cinselliği kitabını okurken en çok hissettiğim şey merak değil, tekrar duygusu oldu.
Freud’un insan zihnini anlamaya yönelik çabası ve psikolojiye bıraktığı miras tartışılmaz. Bugün birçok görüşü eleştirilse de psikoloji tarihinin yönünü değiştiren isimlerden biri olduğunu inkâr etmek mümkün değil. Ancak büyük bir bilim insanı olmak, her fikrin güçlü olduğu anlamına da gelmiyor.
Bu kitapta da Bakirelik Tabusu’nda karşılaştığım bazı görüşlerin tekrarlandığını gördüm. Özellikle kadınların kendilerini hadım edilmiş erkekler olarak algıladıkları ve bu nedenle erkekler karşısında aşağılık duygusu geliştirdikleri fikri bana yine aynı ölçüde sorunlu geldi.
Freud bu düşünceyi kendi kuramı içinde açıklamaya çalışıyor. Ancak ben okurken ikna olmak yerine sürekli aynı soruyu sordum: Bu gerçekten gözleme mi dayanıyor, yoksa önceden verilmiş bir hükmü doğrulama çabası mı?
Çünkü bu yaklaşım kadını kendi başına bir birey olarak anlamaya çalışmıyor. Kadınlığı, erkeğin eksilmiş bir versiyonu gibi yorumluyor. Oysa biyolojik açıdan da, evrimsel açıdan da kadın ve erkek birbirinin eksik ya da tamamlanmamış hâli değildir. İki farklı gelişim çizgisinin ürünüdür. Bu nedenle Freud’un açıklaması bana bilimsel bir çıkarımdan çok, dönemin erkek merkezli bakış açısının kuramsallaştırılmış hâli gibi göründü.
Kitabın beni en çok zorlayan yanı da buydu. Freud’un aynı varsayımı farklı örneklerle yeniden ve yeniden temellendirmeye çalışması bir noktadan sonra düşünsel derinlikten çok tekrar hissi yaratıyor. İtiraz ettiğim fikrin sayfalar boyunca farklı biçimlerde karşıma çıkması kitabı benim için yer yer sıkıcı hâle getirdi.
Yine de bu kitabı tamamen değersiz görmek haksızlık olur. Çünkü Freud’u okumanın değeri bazen ona katılmakta değil, ona itiraz etmekte yatıyor. Bazı fikirleri
Eksik etek mi? Sende mi Brütüs?
Sigmund Freud’un Bakirelik Tabusu kitabını okurken iki farklı duygu yaşadım. Bir yandan psikoloji tarihine yön vermiş bir zihnin düşünce dünyasına tanıklık etmenin merakı, diğer yandan bazı fikirleri karşısında duyduğum ciddi rahatsızlık.
Freud’un hakkını teslim etmek gerekiyor. Bugün psikoloji alanında kullandığımız birçok kavramın temellerinde onun izleri var. İnsan zihninin görünmeyen taraflarını anlamaya çalışması, bilinçdışına dikkat çekmesi ve cesur sorular sorması onu alanının en etkili isimlerinden biri hâline getirmiştir.
Ancak bir bilim insanının etkili olması, her fikrinin doğru olduğu anlamına gelmiyor.
Kitap boyunca beni en çok rahatsız eden noktalardan biri Freud’un kadın psikolojisini açıklarken kullandığı bazı varsayımlar oldu. Özellikle kadınların hadım edilmiş erkekler oldukları düşüncesinden hareketle erkekler karşısında aşağılık duygusu geliştirdiklerini öne sürmesi bana ikna edici gelmedi. Freud bu görüşü kendi kuramsal sistemi içinde temellendirmeye çalışsa da ben okurken bunu güçlü bir açıklamadan çok zoraki bir dayatma gibi hissettim.
Çünkü bu yaklaşım, kadını kendi başına bir birey olarak anlamaya çalışmaktan çok onu erkeğe göre tanımlıyor. Kadınlığı bağımsız bir deneyim olarak incelemek yerine, eksik bırakılmış bir erkeklik üzerinden açıklamaya çalışıyor. Bana göre bu bakış açısı hem kısır hem de dönemin kültürel kabullerinin bilimsel bir gerçek gibi sunulmasının örneklerinden biri.
Yine de kitabı okurken Freud’u tamamen reddetmek de kolay değil. Çünkü insanı düşündürmeyi başarıyor. Katılmadığım yerlerde bile neden böyle düşündüğünü anlamaya çalışırken kendi fikirlerimi daha net sorguladığımı fark ettim.
Belki de klasik eserlerin değeri tam burada yatıyor. Bazen bize doğru cevaplar verdikleri için değil, itiraz etmek zorunda kaldığımız
Günlük mü? Yoksa insan ruhunun aynası mı?
Bu kitabı okurken en çok düşündüğüm şey, insanların iç dünyalarının ne kadar karmaşık olduğu oldu. Bir genç kızın günlükleri gibi görünse de aslında büyümenin, kimlik arayışının, merakın, korkuların ve çelişkilerin anlatıldığı bir metin.
Günlük formatında olduğu için okurla arasında garip bir samimiyet kuruyor. Bazen bir yabancının en mahrem düşüncelerini okuyormuş gibi hissediyorsunuz, bazen de kendi gençliğinizden parçalar buluyorsunuz. Özellikle duyguların sansürsüz aktarılması kitabın en dikkat çekici taraflarından biri.
Kitap yayımlandığı dönemde büyük tartışmalar yaratmış. Bugün okunduğunda bazı bölümler eskimiş ya da farklı yorumlanabilir. Ancak genç bir insanın kendini anlamaya çalışırken yaşadığı gelgitler hâlâ oldukça tanıdık geliyor.
Kitabı okurken zaman zaman Freud’u da düşündüm. Freud’un fikirleri birçok insan için rahatsız edici bulunuyor. Psikoloji bilimine yaptığı katkılar ise yadsınamaz. Ben de onun bütün görüşlerini yüzde yüz doğru kabul edenlerden değilim. Hatta bazı yerlerde insanı fazla hayvanileştirdiğini düşündüğüm, bu yüzden rahatsız olduğum noktalar da oluyor. Ancak sırf rahatsız ediyor diye söylediklerini tamamen göz ardı etmek de bana doğru gelmiyor.
Çünkü Freud’un ortaya attığı bazı fikirler, aradan geçen bunca zamana rağmen insan davranışlarında hâlâ bir karşılık buluyor. Belki her şeyi açıklamıyor, belki bazı yorumları abartılı ya da eksik kalıyor ama insanın bilinçaltına, bastırılmış duygularına ve çocukluk yaşantılarının etkisine dikkat çekmesi çok önemli. Bu kitabı okurken de zaman zaman bunun izlerini görmek mümkün.
Benim için kitabın en güçlü yanı, gençliği romantikleştirmemesi oldu. Çünkü gençlik çoğu zaman sadece heyecan ve umutla anlatılır. Oysa bu günlükte kafa karışıklığı, yalnızlık, merak, utanç ve sorgulama da var. Belki
Reklam
Reklam