Bugün, İslam düşünce tarihinin en sarsıcı ve en samimi eserlerinden biri olan muazzam bir başyapıttan bahsetmek istiyorum. Kitap, Bağdat’taki Nizamiye Medresesi’nde kariyerinin ve şöhretinin zirvesindeyken derin bir içsel bunalıma giren İmam Gazzâlî’nin, "kesin bilgi" peşinde koşarken yaşadığı hakikat arayışını anlatıyor. Klasik bir biyografiden öte, yazarın kendi nefsiyle, şüpheleriyle ve Şeytan’la girdiği o büyük iç hesaplaşmaya bizi de ortak eden samimi bir günlük formunda yazılmış. Alim de olsanız bu dünyada hep bir nefis-şeytan çatışması içinde olacağınızı yüzümüze çarparken, aslında hiçbirimizin bu içsel kavgalarda yalnız olmadığını derinden hissettiriyor.
İmam Gazzâlî eserde, dönemin felsefe ve Bâtınîlik gibi akımlarına karşı muazzam mantıklı argümanlar sunuyor. "İslam’ın akılla işi yoktur" şeklindeki o sığ ve yanlış düşünceye savaş açarcasına; akıl yürütme, düşünme ve sorgulama süreçlerinin dinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edildiğini bizlere gösteriyor. Üstelik bunu yaparken müthiş bir bilgi ahlakı ve vizyon ortaya koyuyor: Doğru bilginin, sırf hak ehli olmayan biri söyledi diye reddedilemeyeceğini; önemli olanın söyleyen değil bilginin içeriği olduğunu belirterek bizleri zihnî bir prangadan kurtarıyor. Yaşadığı o yıllar süren büyük uzletin ve fikrî buhranın sonunda ise ruhunu teskin eden o kesin hükme varıyor: Hayat tarzı en güzel, yolu en doğru ve ahlakı en temiz olanlar tasavvuf ehlidir.
"Gafletten Uyanış", sadece aklımızın bakış açısını değil, gönlümüzün de ufkunu güzelleştiren güçlü bir rehber. Dünyanın telâşında unuttuğumuz o iç sesi yeniden duymayı öğreten, ruhu ve kalbi yeniden hizaya getiren bu eseri mutlaka okuyun, okutun. Doğru bildiğimiz gafletlerden uyanışımıza vesile olması dileğiyle..
9/10
2026 56. kitabı
NEFSANİ İSTEKLERİN KIRILMASI
Hüccetü'l-İslâm İmam Gazzâlî Hazretlerinin kaleme aldığı insanın nefsi arzularını kontrol altına alma yollarını anlatan klasik bir İslam ahlakı eseri olan #nefsaniisteklerinkırılması nın yorumu ile karşınızdayım.
Eser, İmam Gazali'nin başyapıtı olan İhyau Ulumid-Din (Dini İlimlerin İhyası) adlı kitabının "Mühlikat" (Helak Eden Şeyler) bölümünden müstakil hale getirilmiştir. Kitapta temel olarak oburluk, şehvet, harama meyil gibi bedensel hazların insan ruhuna verdiği zararlardan bahsederek Müslümanlara sırat-ı müstakimi ve itidali göstermektedir.
İtidal (denge ) İlkesine göre ne bedeni tamamen halsiz bırakacak kadar aç kalmalıyız ne de ibadete engel olacak kadar çok yemek yemeliyiz.
Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurdu: “Açlık ve susuzlukla nefsinizle mücahede ediniz. Çünkü nefisle mücahede konusundaki mükâfat Allah'ın (cc) yolunda mücahede edenin mükâfatı gibidir. Öyle ki Allah'a (cc) açlık ve susuzluktan daha sevimli gelen bir amel yoktur.”
Şehvet ve Arzulardan Sıyrılmak ilkesine göre karşı cinsle ilişkilerde ve dünyevi arzularda ifrattan (aşırılıktan) kaçınmanın, ruhun özgürleşmesi için şart olduğundan bahsedilir.
Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulur:
“Nihayet onların peşinden öyle bir nesil geldi ki bunlar namazı bıraktılar; nefislerinin arzularına uydular. Bu yüzden ileride sapıklıklarının cezasını çekecekler. Ancak tevbe eden, inanan ve iyi iş yapanlar, onlar cennete girecekler ve hiç haksızlığa uğratılmayacaklardır.” (Meryem sûresi, 59-60)
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
İnsanı diğer varlıklardan ayıran en önemli özelliklerinden biri konuşabiliyor, fikrini ve iradesini ortaya koyabilmesidir.
Gazzali "Dilin Afetleri" ile insanın bu özelliğin kendine ve topluma zarar vermeden nasıl kullanması gerektiğini İslam dini ışığında anlatıyor.
Kitap içerisinde yazıldığı dönem dikkate alındığında önemini ve güncelliğini kaybeden örnekler olsa da kitaptan her yaş grubundan insanın öğreneceği bir çok konunun olduğu kanaatindeyim.
Esere kendi adıma eleştirel bir yaklaşımla baktığımda; Gazzali'nin her konu başlığında belki de işaret ettiği argümanı desteklemek için kaynak belirtmeden onlarca Hadis rivayet etmesini abartılı bulduğumu söylemeden geçemeyeceğim.
İslâm tarihinde önemli bir yere sahip olan İmam Gazzali'nin bu değerli eserinin özellikle gençler tarafından okunması gerektiğini düşünüyorum.
Dilin Afetleri
“Bazı kitaplar bilgi verir, bazılarıysa insanı kendisiyle yüzleştirir. Dilin Afetleri tam olarak ikinci türden bir eser…”
Dilin Afetleri, insanın en çok kullandığı ama en az sorguladığı şeyi; yani “dilini” merkeze alıyor. İmam Gazzâlî, bir cümlenin bazen kalp kırabileceğini, bazen de insanı manevi olarak yükseltebileceğini anlatırken aslında bizi günlük hayatımızla yüzleştiriyor.
Kitabı okurken insan şunu fark ediyor:
Sorun sadece ne söylediğimiz değil, neden söylediğimiz… Çünkü kibir, öfke, gösteriş ya da kıskançlık çoğu zaman ilk olarak dile yansıyor.
Eserin en güçlü yanı ise yargılayıcı olmaktan çok düşündürücü olması. Gazzâlî, okuyucuya sürekli bir iç muhasebe yaptırıyor:
Gereksiz konuşuyor muyum?
İnsanları kırarken fark ediyor muyum?
Sessiz kalmam gereken yerde konuşuyor muyum?
Bugün sosyal medya çağında düşündüğümüzde kitap çok daha çarpıcı hale geliyor. Çünkü artık sözler sadece bir odada değil; saniyeler içinde yüzlerce insana ulaşıyor. Bu yüzden Dilin Afetleri, yüzyıllar önce yazılmış olsa da modern dünyaya şaşırtıcı derecede yakın bir metin gibi hissettiriyor.
Kısacası bu kitap:
Sadece “konuşmayı” değil, insanın kalbini ve niyetini de sorgulatan güçlü bir içsel yolculuk.
Müthiş bir kitap!Din
Müthiş bir kitap, aşırı beğendim. Muhtemelen daha sonra 2.veya 3.kez okurum diye düşünüyorum.
İlk 60 sayfa teknik ilerliyor o yüzden biraz zorlayıcı geliyor ama sonrası akıp gidiyor. Hatta son sayfaları bilerek bir süre okumadım hemen bitmesin istedim.
Kalbi, ruhu, nefsi ve aklı muamele ilmine göre ayet, hadis, sahabe ve alim anektodları ve kendi düşüncelerini de ekleyerek açıklamış.
Neredeyse tüm sayfaların altını çizdim. Derin, düşündürücü ve güncelliği taptaze bir kitap. Yüzyıllar öncesinde değil de daha dün yazılmış gibi bir hissiyat veriyor.
Kitap kulübümüzle okuduk, İmam Gazzali'ye hayranlığımız arttı. Okuyun okutturun.
Kitabın yazarı Dr. Shoaib Ahmed Malik'in bu eseri, 2022 yılında Uluslararası Bilim ve Din Topluluğu (International Society for Science and Religion) tarafından bilim ve din üzerine yazılmış en iyi akademik kitap ödülüne layık görülmesi kitabı satın almamda beni meraklandiran en önemli unsurlardan biri oldu.
Merakımı uyandıran diğer bir konu kitabın ismi oldu. Gazzali'nin evrim ile nasıl bir ilgisi olabilir? Kitabı okuyunca anladım ki yazar evrimi Gazzali'nin içinde bulunduğu eş'ari bakış açısıyla anlatıp yorumlamaya gayret etmiş.
Kitap neredeyse bütün bir evrim ve anti evrim tezlerinin bir özetini sunması sebebiyle bu konuya ilişkin bilgilerimi tazeleme fırsatı bulduğumu söyleyebilirim.
Yazar evrim teorisi ve insanın yaratılışı ile ilgili birçok biliminsanı tarafından gündeme getirilen dört fikri Gazzali'nin düşünce dünyası içinde en doğrusunu bulmaya amaç edinmiş.
Doğrusunu söylemek gerekirse kitabın sonunda yazarın ulaştığı sonuca ben ikna olmadım.Benim için evrim halen bir teori olarak durmaya devam ediyor. Kutsal metinleri bilim ile doğrulamayı denemek ya da bilimi kutsal metinlerde aramanın sonuç verebileceğini düşünüyorum.
Kitapta sıkça kısaltmalar kullanılmış, okurken bazen insan unutuyor. Bu sefer bu kısaltma ne demekti, açıklaması neredeydi diye aramaya başlıyorsunuz. İster istemez dikkat dağılıyor.
İlk paragrafta da belirttiğim üzere yazar bilim ve dinin ortak ilgi alanlarından olan bir konuyu en ufak ayrıntısına kadar araştırıp incelemiş meraklısının sıkılmadan okuyacağını düşündüğüm bir kitaptır diyebilirim.
