Hiçbir yerde memleketin Birinci Cihan Harbi'nde geçirdiği tecrübenin acılığı burada olduğu kadar vuzuhla görülemezdi. Bu, eski ressamların tasvir etmekten hoşlandıkları şekilde, ölümün zaferi idi. Dört yıl, bu dağlarda kurtlara insan etinden ziyafetler çekilmiş, ölüm her yana dolu dizgin saldırmış, seçmeden avlanmıștı. Uğursuz tırpan durmadan, bir saat rakkası gibi işlemiş, rastgeldiği her seyi biçmişti. Bununla beraber, nüfusu altmış binden sekiz bine inen Erzurum Millî Mücadele'ye önayak olmuş, Ermenistan zaferini idark etmiş, yavaş yavaş sağ kalan hemşehrilerini toplamaya başlamıştı.