Hasan Ali Yücel modern Türkiye'nin en uzun süre görev yapan milli eğitim bakanıdır. 100. yılına yaklaştığımız Cumhuriyet'in belki de en verimli ve üretken milli eğitim bakanıydı. Dünya Klasiklerini tercüme bürosuna yüklediği önemli misyonla çevirterek Türkçe'ye kazandırmış ve sonrasında İş Bankası yayınlarının da başına geçmiştir. İsmail Hakkı Tonguç ile beraber Köy Enstitülerinin mimarıdır. Ölümünün üzerinden altmış yıl geçmesine rağmen onun mirası unutulacak gibi değil.
Hasan Ali Yücel ismini ilk defa ortaokulda Türkçe hocamızdan duymuştum. Öğretmenimizin babası da köy enstitüsü çıkışlı bir öğretmendi. Sonrasında Can Yücel'in şiirlerini okuduğumda onun baba sevgisi ve özlemini dile getiren şiirleri ile tanıdım. Yıllar geçtikçe diplomalar bir bir alınıp, Türk eğitim sisteminin cenderesinden sancılı bir şekilde geçtikçe "ne olacak bu eğitim sisteminin hali" sorusunu kendi kendime sorduğumda aklıma ilk çıkan Yücel ve Tonguç olmuştu.
Tanıl Bora'nın çalışması her ne kadar kapsamlı olsa da pekiştirme amacıyla yan okumalar da yapılması gerektiğini düşünüyorum. İsmail Hakkı Tonguç biyografisi ve Köy Enstitüleri hakkındaki kitabı. Aynı zamanda Mahmut Makal ve Fakir Baykurt'un kitapları mutlaka okunmalı. 1940-1950 arası Türk siyasi hayatını da bilmek, Hasan Ali Yücel'in o dönemlerde ne denli zorluklar çektiğini ve nelerle mücadele ettiğini gözler önüne serer.
İkinci Dünya Savaşı'nın gölgesinde, yoksulluğun pençesinde Anadolu'da köylerde başlayan bir aydınlanma hareketinden bahsediyoruz. Aslında bu devrim gerçekleşebilse sadece iç siyaset değil, dış siyasete de yansımaları olacaktır. Lakin tek parti CHP'sinin içindeki köy ağalarının söylediği şu cümle her şeyi özetliyor gibi:
"Bindiğim atın benden akıllı olmasını istemem." Atılan iftiralar, milliyetçi - muhafazakar camianın bağnaz düşünceleri, tüm dünyada yayılan komünizm korkusu, ABD'nin Marshall yardımları ile Türkiye'yi kıskacına alması Hasan Ali Yücel'in emeklerini ve hayallerini suya düşürmüştür.
Neyse ki aradan geçen yıllara rağmen onun mirasını hatırlayan ve sahip çıkanların sayısı artmakta. Belki bir gün neden olmasın? İsmail Hakkı Tonguç ve onun fikirleri ışığında bu ülkede eğitim sistemi revize edilir, muasır medeniyetler seviyesine ulaşabileceğimiz bir şekilde gençlerimizi eğitebiliriz.