Batılı olamadık, doğuya da geri dönemedik; biz de arafta kaldık işte…Edebiyat
İnsanın köklerine yabancılaşmasının kitabı bu. Alışılmışın dışına çıkmanın, bilinmeyeni merak etmenin, sınırlarını keşfetmenin, farklı olmaktan korkmamanın, özgürlüğün tadına varmanın… Diğer yanı ile sürüden ayrılmanın getirdiği yalnızlığın, korkunun, yabancılaşmanın, huzursuzluğun…
Tayeb Salih hikayesini Sudan’ın sömürge acıları ile de zenginleştiriyor ama ana gövdede bizim, hepimizin hikayesini anlatıyor. Okumuş; o yüzden kendisine dikte edileni, “adet” deneni, “gelenek” addedileni gözü kapalı kabullenmekten vazgeçmiş, “gözü açılmış”, bir yandan ulaştığı seviye ile gurur duyarken diğer taraftan köklerine yabancılaşmanın ıstırabını yaşayan bizlerin. Sırat köprüsünün ortasında kalan, her iki taraftan da parçalar taşıyan, ama ikisine de ait olamayanların. Beklediği takdiri ne kendisini artık anlayamayan geleneksel toplumundan, ne de tümüyle bir parçası olamadığı medeni toplumdan göremeyenlerin. Anlaşılmamaktan, yalnızlıktan, iç huzursuzluğundan mustarip olanların. O hep “başını alıp gitmek” isteyenlerin…
2 ayrı kuşağa ait Sudan’lı gençler üzerinden, iç içe geçmiş 2 hikaye şeklinde kurgulamış Tayeb Salih romanını. Mustafa Said sıra dışı zekası ile çocukluğundan itibaren dikkat çeken bir Sudan’lı; sosyal konularda başarısız, duygusal bağ kurmaktan kaçınan bu zeki çocuk, sömürge yönetimin getirdiği avantajlar sayesinde okuyor ve üniversitede Londra’ya gidiyor. Zekasının farkında, o kaslı kara vücudu ile beyaz kadınlar üzerindeki cazibesinin de… Ne yaparsa yapsın bu topluma ait olamaz o; girdiği her ortamda bir sömürge evladı olduğu bilinecek, bu yüzden hep hayret içeren bir takdirle karşılanacak, bir yandan ateşli tutkuları besleyecek, öte yandan bir sirk hayvanı gibi hissedecek. İntikamını kadınlarla alacak; bir sürü kadını baştan çıkaracak, seksle büyüleyecek, yuvalarını yıkacak, sıkılınca terkedecek. Kendisinden etkilenmeyen, hatta duygusuzluğu ile kendisinin kopyası olan bir kadınla karşılaştığında ise… Çaresiz kalarak geleneklerine dönecek. Öyle ya; aldatmanın cezası ölümdür onun toprağında…
Tayeb ise Kuzey’de -bize göre Batı- okuyup kendi isteğiyle köyüne dönenlerden. Evlenip, çoluk çocuğa karışıp toplumunun beklentilerini karşılayan, entellektüel yalnızlığını ise Mustafa Said’in sohbetleri ile gidermeye çalışan bir genç. Mustafa Said’in ani kaybı Tayeb’in bu soru işaretleri ile dolu hayatını daha da sorgulamasına yol açacak. Mustafa Said’in karısı Hasna ve oğullarına sahip çıkmak isterken Hasna’ya aşık olacak, ancak karısını aldatamaz, şeklen olsa bile Hasna’yı kurtarmak için 2. kez evlenemez, öğrendiği modern dünyanın değerlerine arkasını dönemez o. Ama unuttuğu şey kendi toplumunun acımasızlığı; gencecik Hasna’yı -sırf gelenekler uğruna- 70 yaşındaki bir sapığa vereceklerini, kadının itirazlarını dinlemeyeceklerini, iş erkek cinselliğine gelince vicdanlarının olmadığını unutmuş. Mustafa Said’in kendisine bıraktığı yükün altında ezilecek.
Masalsı bir anlatımı var Tayeb Salih’in. Metaforları yoğun kullanıyor ve özgün dili ile sürüklüyor okuyucusunu. 127 sayfalık, kısa bir roman bu; ama bittiğinde üzülüyor insan. Mustafa Said’in gerçekten ölüp ölmediğini merak ediyoruz; öyle ya hep kaçan bir adam bu Mustafa Said, nereye ait olduğunu bilmiyor, kendini arıyor, belki şimdi de başka diyarlara kaçmıştır. Yazarın kendi ismini verdiği genç Tayeb’e ne olduğunu da anlamadık, ırmakta boğulmak üzereydi en son; Mustafa Said’in emaneti kütüphanesi ona taşıması ağır bir yük gibi mi geldi cidden, yoksa tam tersine hayata dönmesini mi sağladı?
Biz biliyor muyuz peki ne istediğimizi? Kaçsak da geri dönmüyor muyuz köklerimize? Beğenmesek, cahil bulsak da özlemiyor muyuz çocukluğumuzun geçtiği o kasabaları? Okuyup Batılı olamadık, ama doğuya da geri dönemedik, biz de arafta kaldık işte…
Anlaşılmıştır sanırım, ben Tayeb Salih’in anlatımına hayran kaldım. İncelememi buraya kadar sabırla okuyabildinizse eğer, bence bu siz de bu kitabı seversiniz.
··
633 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.