Hesiodosun bu kitabını oxuyan zaman dini kitablar qədər dərin olmasada(din aspektindən baxıldıqda) qeyd olunanları oxuduqca bir din kitabı oxuyursanmış kimi bir “vibe” alırsan.
- Tanrıların yaranmasını vurğulayır ondan qabaqki titan tanrıların yaranmasını və tanrılardan $əvvəl$ də bir sıra şeylər var idi və onda tanrılardan qabaq nə var idi deyə sorğulayır öz yazısında:
Söyleyin nasıl doğdu tanrılardan önce
Toprak, ırmaklar, şişkin dalgalarıyla engin Deniz,
Pırıl pırıl yıldızlar ve üstümüzdeki sonsuz gökler.
Sonra nasıl doğdu onlardan
Her varlığı borçlu olduğumuz tanrılaı;
Nasıl paylaşnlar şanları şerefleri,
Ve nasıl yerleştiler kıvrım kıvrım Olympos'a,
Anlatın bütün bunları, ey Musalar;
Ta başından başlayıp anlatın,
Ne vardı hepsinden önce anlatın.
Khaos'tu hepsinden önce var olan,
Hər şeydən əvvəl nizamsızlıq hakim idi və Khaos var idi qeyd edir və bir növ öz “Arkhe”sini formalaşdırır.
Bundan əlavə burada Prometheusla Zeus arasında keçən hadisələri də qeyd edir lakin bu qeyd Eshilosun Prometheusun tragediyasında fərqlidir.Burada Prometheus insanlıq düşməni kimi gedir.İnsanlar üçün alovu oğurlayır(burada alov ağıl fikir sorğulamaq kimi də gedir).Bundan qəzəblənən Zeus ölümlülər üçün Pandoranı(ilk qadını) bəxş edir.Pandora qutusunu açaraq onlara qarşı xoşbəxtliyi bəxş etməmiş qutunu bağlayır və bu hadisə insanlara kədər qəm gətirir və pis qadın insanlığın başına bir bəla kimi gəlir:
- Qeyd etdiyim bəla
Kadın dediklerimizin o belalı soyu,
Ölümlü insanların o baş belası.
Fukaralığa bir türlü alışamaz kadınlar,
Hep bolluktur onların özledikleri.
---
Kadınlar soyunu ölümlü insanlara,
O kadınlar ki kötülüktür işleri güçleri
İyiliğe karşı kötülük sağladı onlarla.
Her kim ki, sakınır evlenmekten
Kadın derdi sarmamak için başına,
Olmaz olası ihtiyarlık bir geldi mi
Desteksiz kalır yaşlı günlerinde;
Yaşadıkça ekmeksiz kalmaz gerçi,
Ama ölünce varını yoğunu yakınları bölüşür.
Buna karşılık bahtında evlenme olan da
Aklı başında iyi bir kadına düşse bile,
İyi şeyler kadar kötü şeyler de gelir başına;
Hele üstelik çılgının tekiyse karısı
Ömrü boyunca azap çekip canından bezer,
Devasız dertlere düşmüş gibi olur.
---
- İşler ve Günler də daha çox digər dinlərin müqəddəs kitablarında ki kimi insanlara bir əxlaq norması qoyur və tanrılara haqq ədalətin düzgün olması üçün bir sıra sözlər vurğulayır:
Siz ki hep rüşvet yer, haksızlık edersiniz.
Başkasına haksızlık etmek kendine kötülük etmektir:
Kötü düşünce düşüneni yakar herkesten önce.
Her şeyi bilen Zeus'un her şeyi gören gözü
Bunu da görür, görmek isterse,
Haklı haksız ne varsa kentte gözünden kaçmaz.
Ben de, oğlum da vazgeçeriz hemen bugün doğruluktan,
Eğer Hak hoş görürse haksızlığı.
---
- Aşağılığa kolay düşülür, dümdüzdür yolu.
Hemen varılır ona, kapı komşumuzdur,
Oysa üstünlükle aramıza alın terini koymuş tanrılar,
Uzundur, sarptır onun yolu,
Zor çıkılır tepesine, ama bir de çıktın mı,
Ne kadar zor da olsa, kolaylaşır her şey.
Olgun adam odur ki düşüncesiyle bulur
En iyi olanı bugün de yarın da.
Odur doğru insan ki doğru söze kulak verir.
Hiçbir işe yaramayan insan
Ne kendi görmesini bilir, ne de söz dinlemesini.
---
- Dilenciye, konuğa kötü davranmak suçtur.
Bir kardeşinin yatağına girip gizli gizli
Karısıyla oynaşanın iğrençtir suçu.
Yetim hakkı yiyenin de öyle,
Yaşlı bir babaya saldıran, dil uzatanın da.
---
- [https://youtu.be/asQBPaPm3e8](https://youtu.be/asQBPaPm3e8) (Kitab analizi haqqda link)
---
- Hesiodos mübarizəni 2 yerə bölür: (səh 49)
İki türlü Kavga vardır bu dünyada,
Biri övülmeye değer, öteki yerilmeye.
Özden apayrıdır bu iki Kavga,
İnsanı kanlı savaşa götürür birisi,
Kötüsü, hiçbir ölümlü sevmez onu,
Zorla girer bu kör dövüşe,
Ölümsüzlerin zoruyla, buyruğuyla.
Öteki Kavga'yı daha önce doğurdu Karanlık,
Göklerdeki tahtında oturan Kronos oğlu
Toprağın özüne kattı onu.
İlk mübarizəni insanlığa xeyir verməyən mübarizə olaraq qiymətləndirir.Sən öz iradəndən asılı olmayaraq tanrıların buyruğuyla döyüşüb qalib gəlmək uğruna mübarizə aparırsan,kimin isə uğruna və sən bununla nəsə əldə etməyəcəksən qalib gəlsən belə itirəcəyin olacaq.
- İkinci növ mübarizəni isə ölümlülərə xeyirli olaraq dəyərləndirir:
İnsanlara yararlıdır o Kavga,
O Kavga ki eli tutmaz insanları bile işe sürükler.
Başkası çift sürerken, ekin ekerken,
Evini barkını düzenleyip zengin olurken,
Sen yerinde boş oturabilir misin?
Mal mülk edinen komşuna imrenirsin.
İşte bu Kavga'dır insanlar için hayırlı Kavga!
Çanakçı çanakçıya özenir, dülger dülgere,
Dilenci dilenciyi kıskanır, ozan ozanı.
Ey Perses, bu öğütler girsin kafana.
İnsana xeyirli olaraq qeyd etdiyi döyüş bir insanın digər insana qarşı mübarizəsi yox məhz özünə qarşı mübahisəsidir.İnsan öz tənbəlliyinə qarşı mübarizə apararaq güclü iradə qazanır və çalışır,əməkli iş görür və başqaları bu tipli məşğuliyyətlər edəndə o da digərlərindən fərqli qalmır.
---
Sıradaki mövzuda Hesiodosun ölümlülərin dövrünü təsnifləşdirməkdən bəhs edəcəm.
Hesiodos İnsanlıq Dövrünü 5 yerə bölür:
1)Altın Çağ
2)Gümüş Çağ
3)Tunc Çağı
4)Kahraman Çağı
5)Demir Çağı
- Altın Çağda yaşayan insanlardan bəhs edərkən onların heç bir dərdinin probleminin sıxıntısının olmadığını vurğulayır və yaşlılıq çökmürdü üstlərinə.Tanrılar kimi yaşayırdılar deyə qeyd edir (səh 53)
O zamanlar Kronos'un gökleri tuttuğu zamanlardı,
Tanrılar gibi yaşıyordu insanlar
Kaygısız, rahat, acısız, dertsiz.
Belalı İhtiyarlık çökmüyordu üstlerine,
Kolları bacakları her zaman dipdiri
Sevinip coşuyorlardı gamsız şölenlerde,
Tatlı uykulara dalar gibi ölüyorlardı.
Dünyanın varı yoğu onlarındı,
Toprak kendiliğinden bereket saçıyordu.
Sayısız nimetler ortasında rahat, memnun
Yaşayıp gidiyordu insanoğlu tarlalarında.
- Gümüş Soya gəldikdə isə onlar Altın Soyla nisbətdə fiziki və əqli olaraq fərqləri var idi.Altın Soyundan olanlar bunlardan daha üstün idilər.Bunların cavanlıq çağları bir yerə qədər idi.İbadət yerlərinə getmirdilər və ölümsüzləri saymırdılar bunun üçündə şərəf olaraqda digərlərindən aşağı idilər.
Sonra gümüşten ikinci bir soy yarattı
Olympos'ta oturan ölümsüzler.
Bunların boyları basları da, akılları da
Çok başka türlüydü altın soylulardan.
Çocuklar yüz yıl çocuk kalıyordu
Evde, analarının dizinde çocukça oynaşarak.
Büyüyüp ergin çağa gelince,
Pek uzun sürmüyordu rahatları,
Başlarını derde sokuyorlardı çılgınlıklarıyla,
Ölçü nedir bilmiyordu coşkunlukları,
Ölümsüzleri saymıyor, tapınaklara gitmiyorlardı,
Oysa uygar insanların yasasıydı bu.
Kronos oğlu Zeus kızdı onlara,
Gömdü toprağa bu saygısız yaratıkları,
Yer altı cinleri oldu gümüş soylular.
Bunlar şerefçe altındadır ötekilerin.
- Tunc Soyuna gəldikdə bunların daha güclü olduqlarını qeyd edir və getdikləri yerə qorxu saldıqlarını vurğulayırdı.Döyüşmək,öldürmək idi işləri gücləri:
Birer kütük gibiydi bunlar, güçlü kuvvetli, korkunç,
İşleri güçleri azıtmak, saldırmak, öldürmekti.
Bunlar ekmek yemiyordu, taş gibiydi yürekleri,
Korku salıyorlardı gittikleri yere.
Önünde durulmuyordu güçlerinin,
Yenilmek nedir bilmiyordu
Gürbüz omuzlarına çakılı kolları.
Tunçtandı silahları, tunçtandı evleri,
Tunçla kazıyorlardı toprağı,
Çünkü kara demir yoktu henüz.
Bunlar kendi elleriyle yok oldular,
Çekip gittiler öbür dünyaya.
Ve dünyada ad bırakmadan gittiler
Küflü paslı Hades'in ürpertili karanlıklarına.
Kapkara ölüm rüzgarları aldı onları,
Bırakıp gittiler pırıl pırıl ışıklarını
- Kahraman Çağı insanlarının qəhrəmanlıqları və cəsarətləri ilə tanınırdı.
Bir kuşak daha yarattı Zeus, Kronos'un oğlu.
Daha bereketli, daha doğru, daha yürekli olan bu soy
Yarı tanrı kahramanlar getirdi dünyaya,
İşte onlardır bu sınırsız topraklarda
Bizlerden önce gelen koca yiğitler.
Çetin savaşlarda, yürekler acısı kargaşalıklarda
Yitti gitti bu kahramanların hepsi.
Son dövr Dəmir dövrüdür və Hesiodos özünüdə bu dövrə aid edir və qeyd etdiklərindən bu dövrdə məmnun olmadığını anlayırsan(təbii ki həyatında baş verdikləridə bu məmnunsuzluğa səbəbdir və ya onu artırır) Dövrdəki ədalətsizlik qərarların haqqa görə yox digər xüsusiyyətlərə görə dəyərləndirilməsi və ümumiyyətlə haqqın özünün düzə görə qiymətləndirilməsini gözləyərkən qiymətləndirilməməsi onu məyus edir və yazılarında yalvarırmışcasına öz fikirlərini Persesə bildirir.
- Bəhs etdiyimə aid qeyd
- İnsanoğlunun beşinci soyuna gelince,
Keşke o soydakilerden biri olmasaydım ben,
Keşke daha önce ölseydim ya da daha doğmasaydım!
Çünkü bu beşinci soy demir soyudur.
Onlar gündüzleri didinir ezilirler,
Geceleri kıvranır dururlar
Tanrıların yolladığı türlü dertlerle.
Belalarla karışık birkaç sevinçtir bulabildikleri.
Bundan əlavə onuda bildirim ki Hesiodos bu 5 ci soyun məhv olmasıyla yeni soyun gələcəyinidə vurğulayır.
Burada qeyd olunan spesifik xüsusiyyətlərə nəzər yetirdikdə görürsənki buradaki problemlər əsrlər keçməsinə baxmayaraqda hələdə öz aktuallığını qoruyub saxlamaqdadır.
- Bəhs etdiyimə dair qeyd
- Ama bir gün gelecek, Zeus, Kronos'un oğlu
Bu ölümlü insan soyunu da yok ediverecek.
O zaman ak saçlı insanlar soyu gelecek.
O zaman ne baba oğullarına benzeyecek,
Ne de oğulları babalarına,
Ne ev sahibi konuğunu bilecek, sevecek,
Ne dost dostunu, ne kardeş kardeşini bugünkü gibi.
Yaşlanır yaşlanmaz hor görülecek ana baba,
Kaba kaba çatacaklar onlara.
Tanrı saygısı nedir bilmeyecek bu mutsuzlar,
Karınlarını doyuranların karınlarını doyurmayacaklar.
Ne yeminin değeri kalacak, ne doğrunun, ne iyinin,
Yalnız kötülere, azgınlara gidecek saygıları,
- Hak güçlünün olacak yalnız, vicdan kalmayacak.
Kötü insan saldıracak iyi insana,
Yalana dolana kaçıp, antlarını çiğneyecekler,
Zavallı insanların ayaklarına dolanacak
Kıskançlığın kem gözleri, kem dilleri.
O zaman bırakıp yeryüzünü, Olympos'a gidecek
İnsanları bırakıp tanrılara sığınacaklar
---
Kitabı dəyərləndirməyə gəldikdə belə qeyd edim ki mən bu kitabı içindəki fəlsəfi nüanslara görə oxumaq istədim və mifoloji olaraq o qədər dəyərləndirməyi önəmsəmirdim deyə qiymətləndirdikdə çox detallaşdırmadım.Tanrıların sayının çoxluğu və adlarının tələffüzündə problem yaşadığıma görə axıcılığa görə biraz aşağı qiymətləndirdim.Təsvirindəkiləri anlatmaq şəklinə qarşı mənfi rəy bildirə bilmərəm.
Bu mövzuda Yunan mitolojisində Homerosdan sonra 2 ci adamdır və onların bu dastanları qərb fəlsəfəsinin təməllərində hətta bəzi mətnlərdə baza rolunu oynamışdır
·
204 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.