İktidarın Maskesini Düşüren AdamSiyaset
Machiavelli’nin Hükümdar’ı, siyaset tarihinin en tartışmalı metinlerinden biridir. Yazıldığı 1513’ten bugüne kadar kimine göre “gerçeğin çıplak ifşası”, kimine göre ise “ahlaksızlığın kitabı” olmuştur. Gerçek ise şu: Bu eser, devlet aklının soğuk yüzünü, yani iktidarın vicdan değil güç üzerinden nasıl işlediğini göstermek için yazılmıştır.
Machiavelli’nin en büyük “suçu”, siyaseti dinden, ahlaktan ve ideallerden koparıp bağımsız bir alan olarak tanımlamasıdır. Ortaçağ’ın “Tanrı isterse”ci yaklaşımına karşı çıkarak tarihin öznesinin insan olduğunu söyler. Ona göre hükümdar, halkın sevgisine değil, itaate ihtiyaç duyar. “Sevilmek mi, korkulmak mı?” sorusuna verdiği cevap ise siyasetin özünü özetler. İkisi birden mümkünse ne ala, ama birini seçmek gerekirse korkulmak daha güvenlidir. Bu yaklaşım, Aristoteles’in erdem siyasetinden kopuşu, Hobbes’un Leviathan’ına giden yolu açar. Yani Machiavelli, ahlaki olmamakla değil, siyaseti ahlakın boyunduruğundan kurtarmakla devrimcidir.
Machiavelli, eserinde Roma’dan çağdaşı İtalya’ya uzanan örneklerle konuşur. Ona göre tarihin yasası nettir: İnsan doğası değişmez. İhtiras, hırs, korku ve açgözlülük dün nasılsa bugün de öyledir. Dolayısıyla tarihten ders çıkarmak, aslında insanın değişmeyen zaaflarını anlamaktan ibarettir. Burada tarih, bir ibret arşivi değil, iktidar için kullanışlı bir laboratuvardır.
Machiavelli’nin çağında İtalya parçalanmış, Fransa, İspanya ve Papalık arasında oyuncak olmuştu. Hükümdar, işte bu kaosun ortasında ulusal birliğe duyulan özlemin çığlığıdır. Dolayısıyla eser yalnızca “kötü yöntemler kılavuzu” değil, aynı zamanda İtalyan yurtseverliğinin çarpık ama samimi bir ifadesidir.
Machiavelli’nin hükümdar portresi, sıradan bir insanın değil, “olağanüstü insan”ın betimidir. Bu figür, gerektiğinde zalim, gerektiğinde aldatıcı ama her daim pragmatiktir. Onun gözünde ahlak, güç için araçtır. Bu tavır, insan psikolojisine dair şu karamsar görüşe yaslanır: İnsanlar çıkarcı, nankör, korkak ve unutkandır. Bu yüzden onları erdemle değil, çıkar ve korkuyla yönetmek gerekir.
Hükümdar, gücün çıplak anatomisini ortaya koyduğu için tarihte “Makyavelizm” gibi bir hakaret terimine dönüşmüştür. Oysa Machiavelli, despotluğu övmez; sadece siyasetin sahici yüzünü gözümüze sokar. Fakat yine de şu soruyu sormak gerekir: Gerçeği söylemek mi, yoksa gerçeği meşrulaştırmak mı? Hükümdar, bu ikisinin arasındaki gri alanda kalır.
Sonuç olarak Machiavelli’nin metni, bugün hâlâ rahatsız edicidir. Çünkü hepimizin bildiği ama yüksek sesle söylemekten çekindiği gerçeği haykırır: İktidar, vicdanla değil, güçle ayakta kalır. Bu yüzden Hükümdar, bir “kötülük el kitabı” değil, siyasetin kirli mutfağına açılan bir penceredir. Bugün bir politikacının ağzından “sevilmektense korkulmak daha iyidir” cümlesi çıksa, manşetlerde linç olurdu shshs. Ama Machiavelli’nin kaleminden çıktığında, siyaset felsefesinin en sarsıcı gerçeklerinden biri olarak hâlâ önümüzde durur.
#165841814
·
3 +1'leme
·272 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.