Kitap beş tane hikayeden meydana geliyor: Beyaz Geceler, Başkasının Karısı, Noel Ağacı ve Nikah, Haysiyetli Hırsız ve Yufka Yürekli. Bu beş hikayede de aşk, arkadaşlık, yalnızlık gibi konuları işlemiş Dostoyevski.
Beyaz Geceler
Bu hikayeyi eski sahibinden ayrı düşmüş sonrasında yeni sahibiyle mutlu mesut yaşarken eski sahibini görür görmez kuyruğunu sallayarak eski sahibine dönen bir köpeğin hikayesine benzetiyorum. Çünkü hikayedeki Nastyenka isimli kadının yaptığı tam olarak bu… Hikayemizin kahramanları hayalperest, yalnız ve kadınlardan yana yüzü gülmeyen genç bir erkek ve Nastyenka isminde bir kadın. Hayalperest gencimiz bir gece Petersburg sokaklarında bir kadını taciz edilmekten kurtarır ve ondan sonra bu kadına aşık olur. Kadınla birlikte dört güzel gün geçirirler ancak sonra kadına hiç değer vermeyen ve kadını umursamayan eskiden aşık olduğu bir adam ortaya çıkar. Kadın ilk başlarda eskiden sevmiş olduğu bu adamı reddetse de sonradan onun tek bir hareketi ile yine ona geri döner. Bizim hayalperestimiz yine yalnız kalır. Kadının yaşadığı duygu aşktan çok köpekliğe benziyor gel derse gelir git derse gider. Nastyenkalar kapatılsın…
Başkasının Karısı
Bu gerçekten çok ilginç bir hikayeydi. İlişkilerdeki güven duygusunun ne kadar mühim olduğunu vurgulanıyordu. Hikayede insan doğasının zaafları ve aldatılma korkusu işleniyor.
Bir adamın karısının sadakatsiz olduğuna dair şüpheleri ve bu şüphelerin getirdiği trajikomik olaylar anlatılır. Hikâyede bir koca, karısının kendisini aldattığından şüphelenir ve delil arayışına girer. Ancak bu durum, kocanın kendi kuruntuları ve toplumda başkalarının söylediklerine olan aşırı hassasiyetiyle daha da karmaşık hale gelir. Dostoyevski, bu öyküde insanın güvensizlikle nasıl kendi kendini yıprattığını ve ilişkilerin yanlış anlamalar nedeniyle nasıl zarar gördüğünü çarpıcı bir şekilde ele alır.
Noel ağacı ve Nikah
İsmi biraz tuhaf olsa da güzel bir hikayeydi. Sosyal sınıflar arasındaki farkları ve bireylerin hayallerine olan bağlılıkları işleniyor. Maddi zorluklar ile hayallerin çatışması ele alınıyor.
Öyküde, çocuğun masumiyeti ve hayal kırıklıkları üzerinden toplumun eşitsizlikleri gözler önüne serilir. Dostoyevski, bu hikâyede bir yandan insanın hayallere olan bağlılığını, diğer yandan acımasız gerçeklikleri ustalıkla işler. Öyküde gencecik bir kız çocuğunun geleceğinin para karşılığı bir adama satılmasına çok sinir oldum…
Haysiyetli Hırsız
İnsan onuru, ahlak ve vicdan üzerine bir öyküdür. Fakir ama haysiyetine önem veren bir adamın iç çatışmaları anlatılır. Bir hırsızın bile bazen vicdan sahibi olabileceğine değinilir.
Bir ayyaş ve hırsız, hırsızlık yaparken yakalanma korkusu ve toplum tarafından dışlanma duygusuyla mücadele eder. Bir gün çaldığı parayı iade etmeye karar verir, ancak bu karar onun haysiyetini sorgulamasına neden olur. Dostoyevski, bu hikâyede ahlakın sadece yasalarla değil, bireyin vicdanıyla da şekillendiğini vurgular.
Yufka Yürekli
Aşırı duygusal bireylerin toplumla ve kendileriyle olan mücadelesi işlenir. İnsanların iyi niyetini ve fedakârlığını, toplumun bunlara karşı kayıtsızlığını konu alır.
Hikâye, aşırı derecede duygusal ve yardımsever bir adamın çevresi tarafından nasıl kullanılmaya çalışıldığını anlatır. Ancak bu kişi, tüm iyi niyetine rağmen, toplumun acımasızlığı karşısında hayal kırıklığına uğrar. Dostoyevski, bu hikâyede insanın iyi niyetinin ve yufka yürekliliğinin bazen nasıl bir zayıflık olarak algılandığını gözler önüne serer.
Beyaz GecelerFyodor Dostoyevski