Çocuğunuza Sınır KoymaPsikoloji
ÇOCUĞA SINIR KOYMA-1, ROBERT MACKENZIE KİTAP İNCELEMESİ
Aşırı Kısıtlayıcı Sınırlar (Aşırı Kontrol):
-Denemek ve keşfetmek için çok az özgürlük vardır.
-Öğrenmek ve sorumluluk kazanmayı engeller .
-İsyana yol açar.
Çok Geniş Olan Sınırlar (Yetersiz Kontrol):
-Denemek ve keşfetmek için gereğinden fazla bir özgürlük vardır.
-Öğrenmeyi ve sorumluluk almayı engeller.
-Aşırı denemeyi teşvik eder.
Tutarsız Sınırlar (Karışık Kontrol):
- Denemek ve keşfetmek için bazen çok az özgürlük bazen ise çok fazla özgürlük vardır. Tutarsız sınırlar hâkimdir.
-Öğrenme ve sorumluluk engellenir.
-Deneme ve isyan körüklenir.
Dengeli Sınırlar:
-Sorumluluklara dayanan bir özgürlük vardır.
-Öğrenmeyi ve sorumluluk kazanmayı arttırır.
-İşbirliğine yüreklendirir.
Çocuklara yeni beceriler kazandıracak özgürlük verir. Büyüme ve gelişme için sağlıklı bir ortam yaratır.
ÖRNEK
Genellikle bir disiplin sorunu nasıl 3 farklı yöntemle halledebileceğini göstererek başlıyoruz: Cezacı, Yumuşak ve Demokratik. Sonra bu yaklaşımlara eşlik eden öğrenme- öğretme sürecine bakıyoruz.
“Üç ebeveyn parktaki banka oturmuş oynayan çocuklarını seyrediyordu. Annelerden biri oyunun kontrolünden çıkmakta olduğunu fark etti, çocuklar kaydırağın tepesinde itişiyordu.
Meg’in Annesi: -Meg tehlikeli işler yapıyorsunuz bir yeriniz acıyabilir. Birbirinizi ittirmeden oynasanız daha iyi olur.
Meg: -Dikkat ederim anne.
Meg’in Annesi: -Biliyorum tatlım ama buna devam ettikçe endişeleniyorum, yapmazsanız memnun olurum.
Çocuklar bu tehlikeli oyuna devam ediyordu.
Jeff’in Babası: - Jeff, Meg’in annesi ne dedi duymadın mı? İtişmeyi kes yoksa tokadı yiyeceksin!
Jeff: -Tamam.
Fakat biraz sonra çocuklar birbirini ittirmeye tekrar başladı. Patrick’in annesi de durumu fark etti. Annesi kararlı bir sesle,
Patrick’in Annesi: -Patrick yanıma gelir misin? ... Kaydırağın tepesinde ittirmeden mi oynamak istersin yoksa başka yerde mi oynamak istersin?
Patrick: -İttirmeden oynayacağım.
Patrick kimseyi ittirmeden oyununa devam etti. Biraz sonra sert bir çarpma sesi ve çığlık yükseldi. Jeff, Meg’i ittirmişti ve Meg yaralanmıştı. Jeff’in babası koşarak oğlunun yanına geldi ve ona vurdu.
Jeff’in Babası: -Kafana sokmak için ne yapmam gerek? Dersini aldın mı?
Jeff’in babası sakinleşti, Meg’in önemli bir şeyi yoktu. Her iki çocukta bir süre sonra oyuna döndü. Daha birkaç dakika olmamıştı ki,
Meg: - Yine vurdu!
Babası Jeff’i tutu ona daha sert vurdu ve yakasından tutup eve götürdü.
Örnek hikâyede ebeveynlerden her biri çocuklarına sınır koymaya çalıştılar. Sadece biri başarılı oldu. Peki, bu hangisiydi?
Jeff’in Babası: Cezacı yaklaşımı kullandı. Sınırlar keskindi ama yöntemler sert ve saygısızcaydı. Etkin bir sınır koyma gerçekleştirilemedi. Jeff anlaşmazlıkları çözmek için şiddet uygulanabileceği fikrini pekiştirdi.
Meg’in Annesi: Yumuşak yaklaşımı kullandı. Yöntemleri saygılıydı ama sınırları kesin değildi. Meg annesinin isteklerini görmezden geldi. Etkin bir sınır koyma gerçekleştirilemedi. Meg davranışlarının sorumluluğunu almayı öğrenemedi.
Patrick’in Annesi: Demokratik yaklaşımı uyguladı. Patrick’in annesi sınırların kesin, yaklaşımın ise saygılı olduğu bir yöntem uyguladı. Patrick uzlaşmayı seçti. Etkin sınır koyma gerçekleştirildi. Patrick işbirliği yapıp sorumluluk almayı seçerek sorun çözmeyi pekiştirdi.
Sınırları Zorlamaya Devam Eden Çocuklar İçin Teknikler
Başlangıçta sınırlar ne kadar net belirlenirse belirlensin, çocuklar sınırları zorlamaya devam edebilir. Bu gibi durumlarda aşağıdaki 3 yöntem kullanılabilir:
a. Kontrol Tekniği:
Kesin bir sınır koyduk fakat çocuğumuz beklediğimiz tepkiyi vermedi. Çocuğum mesajı aldı mı yoksa beni duymazdan mı geliyor bilmiyorsanız şu 2 adımdan birini deneyebilirsiniz,
-Ne dediğimi anladın mı?
-Duyduğunu bir de sen söyle.
Örnek: “Gitmeden dağınıklığı toplayacaksın.”
“Tamam.”
15 dakika sonra
“Ben senden ne istedim?”
“Toplayacağım.”
“Tamam diyorsun ama yapmıyorsun. Ortalığı toplayana kadar evden çıkamazsın.”
b. Son Verme Tekniği:
Çocuk bizi tartışma ve pazarlığa sürükler ise katlanılacak sonuç belirtilerek etkileşim bitirilir.
-Tartışma bitmiştir. Ya söz dinlersin ya da söz dinlemek için 10 dakika odanda beklersin.
Örnek: “Yeni küpelerimi mi taktın? Hani izin almadan takmayacaktın.”
“Unutmuşum, lütfen anne kıyafetime çok yakıştı.”
“Bugün olmaz. Belki bir dahaki sefere izin alırsan.”
“Ama anne izin istiyorum işte söz bir dahakine isterim.”
Annesi yumuşar gibi oldu fakat bir kez sınırları genişlettiğinde bu durumun böyle gideceğini biliyordu.
“Çıkar onları. Tartışma bitmiştir."
c. Sakinleşme Tekniği:
Ebeveynler için de çocuklar için de öfke anında etkin bir problem çözmek zor bir iştir. Öfke anında,
-“İkimizde biraz sakinleşelim. Şimdi odana çık, 5 dakika sonra yanına geleceğim.” diyerek saati kurun. Ve sakinleşme için belirlenen süre boyunca çocuğunuzla ayrı odalarda kalın.
Soru: Çocuğuma sınırlı seçenekler sorduğunda bunları reddederse ya da sadece boş boş bakarsan ne yapabilirim?
Cevap: Sizi duymadığını düşünüyorsanız kontrol tekniğini deneyin. Sizi duymazdan geldiğini düşünüyorsanız, tepkisine bir sonraki davranışına bakın. Eğer işbirliği yapmayacağını anladıysanız sonucuna katlanmasını sağlayın çocuğunuz seçmemenin de bir seçenek olduğunu kısa sürede anlayacaktır.
1. Ondan bir şey istediğinizde kesin ve net olun. Sadece bir kez söyleyin.
2. Eğer çocuk harekete geçmediyse kontrol sürecini başlatın. İsteğinizi tekrar etmeyin ya da hatırlatmayın.
3. Çocuk tartışmaya kalkışırsa son verme tekniğini uygulayın.
4. Sınırları zorlar ve reddederse sonuçlarına katlanma ve mola tekniği devreye girer.
Sonuçlara Katlanma:
a. doğal sonuçlar:
Çocuk dondurma külahını uçak gibi kullanır. Babası onu uyarır fakat çocuk dondurma külahını bu şekilde kullanmaya devam eder. Beklendiği gibi dondurma yere düştü. Babası ona başka dondurma vermemekte kararlıydı.
b. mantıksal sonuçlar:
Mantıksal sonuçlar süreklilik arz eder ve süresi bellidir. Oyuncakları kötü kullanmak, ortalığı dağıtmak, zarar verici davranış, verilen hakkını kötüye kullanımı gibi durumlarda mantıksal sonuçlar uygulanır.
c. mola süreci:
Uygulamadan önce çocuklara mola sürecinin ne olduğu anlatılmalıdır. Yalnızca gerektiğinde kullanılır. Uygun bir mola yeri bulunur, çocuğun ilgisini çekebilecek nesnelerden uzak. Süre önceden bellidir, alarm kurulur.
Fiziksel Kontrol: (son çare)
Çocuk yanlış davranış sergiliyor, molaya gitmeyi reddediyor, şiddet içeren davranışlar varsa kullanılır.
Mola almayı reddediyorsa: Onu taşı ya da yürüt.
Çevresine ya da kendisine zarar veriyorsa: Sıkıca sarıl ve sakinleşene kadar tut.
Mola süreci hakkında sorular:
1. Çocuğum mola yerine geçmeyi reddederse ne yapacağım?
Cevap: Bu durum sınırları zorlamak demektir. Onlara seçerek sunun. “Ya odana gidersin ya da seni ben götürürüm ve süren 2 katına çıkar hangisini seçiyorsun?” Düşünmeleri için onlara yarım dakika verin. Sonra da çocuğun tepkisine göre davranışsal adıma geçin. Bazen çocuğunuzu kucaklayıp odasına götürmeniz gerekebilir. Böylece mola sürecinden kurtuluş olmadığını anlamış olur.
2. Alarm çalmadan mola yerini terk ederse ne yapacağım?
Cevap: Bu da sınırları zorlamaktır. Süre dolana kadar odasında kalması gerektiğini kesin olarak belirtin. Süre dolmadan çıkmaya kalkarsa odasına geri götürün ve süreyi yeniden başlatın.
3. Mola yerini yine terk ederse ne yapacağım?
Cevap: Çocuğunuz ördüğünüz duvarın sağlamlığını test etmektedir. Odasında kalmayı reddedip çıkmaya kalkarsa kapıyı tutarak açmasına engel olun. Bu zalimlik değildir, fiziksel ya da duygusal bir zarar vermez. Dayak ya da aşağılama yoktur. Sadece sözlerinizi davranışlarınızla desteklemektesinizdir. Ciddi olduğunuzu anlayana kadar bunu birkaç kez tekrar etmeniz gerekebilir.
4. Çocuğum mola süresinde bağırıp çağırmaya başlarsa ne yapacağım?
Cevap: Bu duygu sömürüsü demektir. Çocuğunuz, istediği olmadığı için yaşadığı hayal kırıklığını dışa vurmaktadır. Vazgeçerek ya da odasına girip tehditler savurarak, azarlayarak sinir krizini ödüllendirmiş olursunuz. Süre dolana ya da kendine gelene kadar mola yerini terk etmesine izin vermeyin.
5. Çocuğum odasını dağıtır, eşyalarını kırıp dökerse ne yapacağım?
Cevap: Mola süreci bittiğinde kırılan eşyaları alıp birkaç gün sonra geri vereceğinizi söyleyin. Mola süresinde odalarını dağıtırlarsa ortalığı toplamadan çıkamayacaklarını söyleyin.
6. Mola süresinden sonra çocuğun hala yanlış davranmakta ısrar ediyorsa bu ne anlama geliyor?
Cevap: Çocuğunuz kuralların kesin olduğunu anlayamamıştır ve daha çok eğitime ihtiyacı vardır. Mola sürecini tekrar edin. Durum düzelene kadar devam edin.
7. Mola yeri olarak çocuğun odasını kullanmanın odasını bir ceza yeri olarak görmeye başlayacağını okumuştum. Buna nasıl engel olabilirim? Çocuğumun odasını rahat ve güvenli bir yer olarak görmesini isterim.
Cevap: Çocuğun mola sürecine tepkisi, sürecin nasıl uygulandığına bağlıdır. Bu yöntemin amacı ceza vermek değildir ama hedefinden sapabilir. Ceza niteliğinde mola alan çocuklar odalarını bir ceza yeri olarak görebilir çünkü yaşadıkları şey budur. Mola süreci gerektiği gibi karşılıklı işbirliği ve saygı çerçevesinde uygulanırsa çocuklar odalarını ya da mola verilen yerleri ceza yeri gibi algılamazlar.
8. Çocuğumu odasına molaya gönderdiğimde odasında hakkında çirkin şeyler söylediğini duyuyorum. Her defasında molaya 5 dakika daha eklemem gerekir mi?
Cevap: Hayır zaten o da böyle davranmanızı istemektedir. Fazla ileri giderseniz mola süresi hapis cezasına dönüşebilir. Çocuğunuz sizi dans pistine çekmek istiyor bu tuzağa düşmeyin. Eğer odasına kendi kendine gidiyor ve mola süresinin bitmesini bekliyorsa yöntem amacına ulaşmış demektir.
Dengeli Ödev Sistemi
Çocuklar büyüyüp geliştikçe sınırlar da onların hayatını kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmelidir. Ödevlerin düzenli yapılması da buna dâhildir. Dengeli ödev sisteminde ailenin işi, çocuğun işi, öğretmenin işi olmak üzere üç farklı etmen vardır. Bu sistemin işletilebilmesi için herkes üstüne düşeni yapmalıdır.
Ailenin işi:
• ödev yapmaya düzenli zaman ayırma (örneğin 17.00-19.00 arası)
• ödev yapmak için düzenli bir yer ayırma (örneğin çocuğun kendi odası)
• gerekli araç gereç sağlama (bir çalışma masası, sandalye vb.)
• az bir yardımda bulunma (18.30-19.00 arası sana yardım edebilirim)
• bitmeyen ödevler için mantıksal sonuçlar uygulama (19.00’a kadar ödevin bitmemişse sonrasında televizyon izleyemezsin.)
Çocuğun işi:
• Kitaplara ve ödevlere sahip çıkma (ödevi eve sağlam bir şekilde getirme, unutmama)
• Zamanında başlama ve bitirme (ödevleri ona verilen düzenli saat aralıklarında yapma)
• Az bir yardımla ödevi bitirme (ödevler için yalnızca belirtilen saatler arasında aileden yardım alabilir. Öncesinde kendisi yapabildiği kadarını yapmalı.)
• Ödevi zamanında bitirme (ödevleri bitiş saatinden önce bitirmek.)
• Notların ve diğer sonuçların sorumluluğunu kabullenme (Ödevlerini bitirmezse sonrasında planlanan eğlenceli aktiviteye geçemez, arkadaşlarla buluşma, telefonla konuşma, televizyon seyretme gibi.)
Öğretmenin işi:
• Yönlendirme(ödev sayfası verme, gösterme, söyleme gibi)
• Araç gereç sağlama (ödevin yapılması için gerekli araç gerecin çocukta bulunması)
• Süreyi belirleme (günlük ödev saati ile evde ödevler için belirlenen sürenin bir biriyle örtüşmesi)
• Teşvik etme (ödevlerin tamamlanmasının öğrenci için motive edici sonuçlarının olması)
• Teslim edilen ödevle ilgili geri bildirimde bulunma (teslim edilen ödevde öğrencinin iyi yönlerinin ya da geliştirilmesi gereken yönlerin belirtilmesi.)
Soru: Tüm bunlara rağmen çocuk ödev yapmamayı tercih ederse?
Cevap: Bu noktada hesap vermesi gereklidir. Dengeli bir sistemde çocuklar yanlış seçim yapınca hesabını verir, görevini yapmamanın sonucuna katlanır. Katlanılacak sonuçlar iyi seçim yapmayı teşvik eder.
2 Yaş Grubuyla Başlamak
1. Hafta:
Net sözel mesajlar = Bölüm 5
Cesaret verici mesajlar = Bölüm 7
Davranışlarla örnek olma = Bölüm 8
Mantıksal sonuçlar = Bölüm 9
2.Hafta:
Önceki adımlar
“Tekrar dene” ekle = Bölüm 8
3.Hafta:
Önceki adımlar
“Sınırlı seçenekler” ekle (sunduğunuz seçenekleri anlayacak kadar sözcük dağarcığı varsa) = Bölüm 8
3-7 Yaş Grubuyla Başlamak
1. Hafta:
Net sözel mesajlar = Bölüm 5
Kontrol, son verme, sakinleşme = Bölüm 6
Cesaret verici mesajlar = Bölüm 7
Mantıksal sonuçlar = Bölüm 9
Mola süreci = Bölüm 9
2.Hafta:
Önceki adımlar
“Tekrar dene” ekle = Bölüm 8
3.Hafta:
Önceki adımlar
“Doğal sonuçları” ekle = Bölüm 9
“Davranışlarla örnek olmayı” ekle = Bölüm 8
4.Hafta:
Önceki adımlar
“Sınırlı seçenekler” ekle = Bölüm 8
8-12 Yaş Grubuyla Başlamak
1. Hafta:
Net sözel mesajlar = Bölüm 5
Kontrol, son verme, sakinleşme(hangisi gerekliyse) = Bölüm 6
Cesaret verici mesajlar = Bölüm 7
Mantıksal sonuçlar = Bölüm 9
Mola süreci = Bölüm 9
2.Hafta:
Önceki adımlar
“Tekrar dene” ekle = Bölüm 8
“Davranışlarla örnek olmayı” ekle = Bölüm 8
3.Hafta:
Önceki adımlar
“Sınırlı seçenekler” ekle = Bölüm 8
4.Hafta:
Önceki adımlar
“Seçenekler keşfetmeyi” ekle (10-12 yaş aralığında ise) = Bölüm 8
Doğal seçenekler ekle = Bölüm 9
Ergen Yaştakilerle Başlamak
1. Hafta:
Net sözel mesajlar = Bölüm 5
Kontrol, son verme, sakinleşme(hangisi gerekliyse) = Bölüm 6
Cesaret verici mesajlar = Bölüm 7
Mantıksal sonuçlar = Bölüm 9
Mola süreci = Bölüm 9
2.Hafta:
Önceki adımlar
“Sınırlı seçenekler” ekle = Bölüm 8
3.Hafta:
Önceki adımlar
“Mola süreci” ekle = Bölüm 9
4. Hafta:
Doğal sonuçlar ekle = Bölüm 9
·
261 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.