"DÖNÜŞÜM"
"Biraz daha uyusam bütün bu olanlardan kurtulabilir miyim?"
Franz Kafka’nın Dönüşüm (Die Verwandlung) adlı eseri, modern edebiyatın en çarpıcı ve çığır açan anlatılarından biridir. Eser, insanın kimlik algısını ve toplumun "işlevsellik" takıntısını derinlemesine sorgulayan, çok geniş bir perspektife sahiptir. Modern insanın varoluşsal sancılarını; kimliğin toplum tarafından nasıl inşa edildiğini ve bu yapı çöktüğünde bireyin ne kadar savunmasız kaldığını gösterir. Yabancılaşma (hem toplumsal hem ailevi anlamda), kimlik ve varoluş, değer–bireyin işe yararlığı üzerinden ölçülmesi, bireyin toplum karşısındaki yalnızlığı gibi temalar daha ön planda. Gregor Samsa, çalışkan ve fedakâr bir bireyken, bir sabah dev bir böceğe dönüşür. Bu fiziksel değişim, aslında onun toplumsal kimliğini yitirmesiyle başlayan varoluşsal bir krizi simgeliyor. Önceden kim olduğunu; bir oğul, bir abi, bir çalışan olarak tanımlarken, dönüşüm sonrası bu kimliklerin hepsi teker teker elinden alınır. Artık çalışamayan, ailesine destek olamayan biri olarak, Gregor kendi varlığının anlamını sorgular hale gelir.
Kafka, burada insanın "işe yararlılığı" üzerinden değerlendirildiği bir dünyayı resmeder. Gregor, çalışabildiği sürece ailesi tarafından kabul gören bir bireyken, işlevsiz hâle geldiğinde bir yük olmaya başlar. Bu durum, aslında onun daha önceden başlamış olan içsel çöküşünün dışa vurumu âdeta. Ailesinin ona olan sevgisinin koşullu olduğunu, işe yaradığı sürece değerli olduğunu görüyoruz.
Dönüşüm’ün bence en ilginç ve genellikle gözden kaçan yönü, Gregor’un dönüşümüne rağmen iç dünyasının değişmemesidir. O, hâlâ ailesini düşünen, işine dönmeyi isteyen, sorumluluklarını yerine getirmeye çalışan biri olmaya devam ediyor. Kafka burada, kimliğin sadece fiziksel görünüşle mi yoksa bilinçle mi tanımlandığını sorgular. Gregor böceğe dönüştüğünde bile kendini insan gibi hissediyorsa, onu böcek yapan şey gerçekten dış görünüşü mü, yoksa toplumun onu öyle görmesi mi?
Artık çalışamayan, iletişim kuramayan ve giderek yalnızlaşan Gregor, hem ailesi hem de toplum için bir yük haline gelir. Bu noktada Kafka şunu açıkça sorar: Eğer insan toplumsal rollerini kaybederse, hâlâ bir kimliği olabilir mi?
İnsanlara faydan dokunuyorsa onların herhangi bir ihtiyacını karşılıyorsan, sevilirsin, sayılırsın, değer görürsün. Eğer bir faydan dokunmuyorsa ve hatta zararın dokunuyorsa insanlar tarafından yavaş yavaş dışlanırsın. İlişki bu duruma geldiğinde artık onların umrunda olmuyorsun ve gözlerinde bir böcek olarak görünüyorsun sadece.
Eser, sadece bir "yabancılaşma" hikâyesi değil, insanın varoluşsal değerini, işlevsellik ve toplum içindeki rolü üzerinden sorgulayan rahatsız edici ama olağanüstü derin bir anlatı sunuyor okuyucuya. Bireyin sadece var olduğu için bile başkaları için bir sorun hâline gelebileceğini ve bazen kurtuluşun, yalnızca toplumdan tamamen silinmekle mümkün olabileceğini ima edilmekte. Gregor’un ölümü bir trajedi gibi görünse de aslında bir tür özgürleşmedir. Ailesi için bir yük hâline geldikten sonra, onun yokluğu herkes için bir rahatlama yaratır. Kafka burada,
Dönüşüm ile kimliğin sabit olmadığını, bireyin kimliğinin toplum ve aile tarafından şekillendirildiğini; ancak bu tanımlar ortadan kalktığında insanın varoluşunun ne kadar kırılgan olduğunu ustalıkla gösteriyor.
Kitapla Kalın.
·
38 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.