"ÇİNGENELER"
"Çingene, insanın tabiata en yakın kalan güzel bir cinsidir. Zannedilir ki, bu tunç yüzlü ve fağfur dişli kır sakinleri, beşeri şekle istihale etmiş bir takım yeşil ağaçlardır. Çingene bizzat bahardır. Çocukluğumda görduğüm baharlardan bugün hatıramda kalan hayal; yeşil, kırmızı, sarı şalvarlar giymiş, şarkı söyleyen ve el çırpan bir alay genç ki içinde tahta zurna çalıp bu musikinin vahşi kahkahaları ardından müşabih akisleriyle vadileri inim inim inleten gene bir çingenedir!"
Osman Cemal Kaygılı'nın 1939 yılında yayımlanan romanı Çingeneler, yazarın en önemli eserlerinden biri. 1930’lu yılların Türkiye’si, modernleşme ve Batılılaşma ekseninde hızlı bir toplumsal dönüşüm yaşarken; yazar gözünü bu dönüşümden dışlanan ya da bilinçli olarak uzak kalan gruplara çevirir. Bu yönüyle Çingeneler, modernleşme söyleminin dışında kalan “öteki”yi anlatan bir eser olarak öne çıkmakta. İstanbul'da yaşayan Çingene topluluğunun yaşamını, kültürünü, geleneklerini ve karşılaştıkları toplumsal sorunları, müzik tutkunu genç bir adam olan İrfan'ın gözünden ögreniyoruz. İstanbul'daki Çingene yaşamına dair önemli bir etnografik belge niteliğinde âdeta eser. Çingene toplumunu gerçekçi ve tarafsız bir gözle ele alıyor. Yazar bizi İstanbul'da nerelere götürmüyor ki. Topkapı, Sulukule, Eğrikapı, Ayvansaray, Balat, Cibali, o dönem şehirli ve yerleşik hayata geçmiş çingenelerin muhitleri.
Romanın merkezinde, Çingene müziğine hayran olan ve bu müziği notaya alarak bir operet yaratmak isteyen İrfan Bey vardır. Hali vakti yerinde, boyu posu endamı da ona keza, annesinin tek oğlu ve bana göre hafif uçuk kaçık İrfan Bey’in, arkadaşıyla gezerken bir tesadüf eseri çingene müziğini keşfetmesi ile başlıyor maceramız. İrfan'ın bu merakı onu Çingenelerin arasına sokar ve onların yaşamlarına yakından tanık olmasına olanak sağlar. Bir yaz gecesi, Topçular semtinde Çingenelerin çadırları yakınında dolaşırken, Nazlı adında bir Çingene kadının söylediği ninniyi duyar ve ona âşık olur. İrfan, her gün Nazlı'yı görmek için oraya gitmeye başlar. Bir süre sonra Nazlı'yı evine getirir; ancak kırları ve başıboş hayatı seven kadın, kısa bir süre sonra kendi çevresine geri döner. Bu topluluğun hem renkli kültürel yapısını hem de karşılaştıkları toplumsal önyargıları dengeli bir şekilde aktarıyor ama bu sadece bir gözlem değil; bu bir anlayış çabası. Ön yargısız, küçümsemeden ve egzotikleştirmeden bir bakış.
Arka planda çingenelerle ilgili yeni şeyler öğrenirken, İrfan’ın merakla başlayan, zamanla da arkadaşlarını bile gözden çıkaracak kadar tutkuya dönüşen arayışının sonunda nasıl bir dramaya evrildiğini okuyoruz asıl öyküde.
Her yazar biraz da çağının tanığıdır. Kimisi sarayları, kimisi büyük idealleri, kimisi ise unutulmuş sokakları anlatır. Osman Cemal Kaygılı ise gözünü hep kenarda kalmışlara, sesi az çıkanlara çevirmiş bir yazardır. Ve onun Çingeneler adlı eseri, sadece bir kitap değil; İstanbul’un kıyısında köşesinde sıkışmış bir hayatın içten bir aynasıdır.
Yazarın tasvirleri o kadar canlıki sanki siz de bir Çingene mahallesinin toprak zeminli sokaklarında gezer, düğünlerinde oynayan çocukların neşesini duyuyoruz okurken. Kimi zaman bir davul sesiyle irkilir, kimi zaman kadınların hüzünlü bakışlarında kayboluyoruz.
Daha çok İrfanın günlüğünden oluşan kitapta, aslında bir batılı gibi günlük tutma alışkanlığına sahip oluşu ve o dönemdeki batı müziği üretme aşkı hepinizi şaşırtacak.
Binlerce yıllık bir macera, onlarca milletin dil ve kültürlerinin bir harmanı, kaderi insanlığın kaderi olacak yetmişikibuçuk bir millet, bu dramatik hikâye içinde tanıtılıyor.
Bu hikâyeye bi şans verin isterim.
Kitapla Kalın.
·
38 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.