Töre ve törelFelsefe-Düşünce
Ahlaklı, törel, etik olmak demek çok eski bir yasaya ya da geleneğe itaat etmek demektir. Bu itaatin zorla mı yoksa istekle mi gerçekleştiğinin hiçbir önemi yoktur, yeter ki gerçekleşsin. Duruma göre törel olan neyse, onu adeta doğuştan gibi, uzun bir kalıtımdan sonra, yani kolaylıkla ve seve seve yapana (örneğin intikam almak, eski Yunanlılardaki gibi iyi töreye giriyorsa, intikam alana) "iyi" denir. Ona iyi denir, çünkü kendisi "bir amaç için" iyidir; ama iyi niyet, acıma ve benzeri şeyler, töreler değiştiği halde hep "bir amaç için iyi", yani yararlı olarak duyumsandıklarından, şimdi özellikle iyi niyetlilere, yardımseverlere "iyi" denmektedir. Kötü demek "törel olmayan" (töredışı) olmak, töreye aykırı davranmak, ne denli akla uygun ya da aptalca olursa olsun, geleneğe karşı çıkmak demektir; ama komşusuna zarar vermek değişik zamanların törellik yasalarında özellikle zararlı olarak görülmüştür, bu yüzden şimdi özellikle "kötü" sözcüğünden komşusuna bilerek ve isteyerek zarar vereni anlıyoruz, insanları törel ve töredışı, iyi ve kötü ayrımını yapmaya yöneltmiş olan temel karşıtlık "egoist olmak" ve "egoist olmamak" değil, bir geleneğe, bir yasaya bağlı olmak ve bundan kopmuş olmaktır. Geleneğin nasıl doğduğunun bu açıdan hiçbir önemi yoktur, her halükarda iyi ya da kötü ya da herhangi bir içkin kategorik buyruk dikkate alınmadan, her şeyden önce bir cemaatin, bir halkın korunması amacıyla doğmuştur; yanlış yorumlanmış bir rastlantı temelinde doğmuş bulunan batıl inanca dayalı her görenek, ona uyulmasının törellik olduğu bir geleneği dayatır; bu gelenekten kopmak tehlikelidir, cemaat için, birey için olduğundan daha zararlıdır. (Çünkü tanrılık, küfrün ve ayrıcalıkları çiğnemenin cezasını cemaate verir, bireyi de ancak böylelikle cezalandırır). Şimdi her gelenek, kökeni ne kadar geride kalmışsa, ne denli unutulmuşsa, sürekli daha da saygınlık kazanır; bu geleneğe gösterilen saygı, kuşaktan kuşağa artar, gelenek sonunda kutsallaşır ve bir huşu uyandırır; her halükarda dindarlık ahlakı, egoist olmayan eylemler gerektiren ahlaktan çok daha eski bir ahlaktır.
·
103 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.