“Toprak, İnsan ve Direniş: Teneke’nin Çığlığı”
OKUNABİLİRLİK: Kitabın dili akıcı, dönem ve köy tasvirleri oldukça başarılı.
FİKRİN DERİNLİĞİ: Köylülerin küçük direnişleri güçlü bir mesaj veriyor; kadın karakterlerin direnişi özellikle etkileyici. Teneke Metaforu önemli bir detay.
KARAKTER: Zeyno Ana güçlü ve ayakları yere basan bir karakter. Memed Ali belirgin bir direniş simgesi. Resul Bey sembolik, Fikret Bey ise adete içimizdeki o asla büyümeyecek olan tohum.
KURGU: Kısa ve net anlatım, çatışmalar yoğun değil ama mesajı veriyor. Köy içi eşraf ve ağa ilişkileri iyi yansıtılmış.
GENEL ETKİ: Basit ama güçlü bir hikaye; karakterler ve metaforlarla birlikte düşündürücü bir roman.
Yaşar Kemal’in Teneke adlı romanı, Çukurova’daki köylü–ağa–bürokrat üçgenini kısa ama çarpıcı bir dille anlatıyor. Yazar, sizi uzun betimlemelerle oyalamıyor; anlatmak istediğini doğrudan söylüyor. Bu durum, karakter derinliği ve geniş hikâyeler sevenler için eksiklik gibi hissedilebilir, ama mesajın netliğini sevenler için biçilmiş kaftan. (Ben sanırım tam ortasındayım. :) )
Roman, çeltik uğruna köyün felakete sürüklenmesini anlatıyor. Çeltik tarlaları yüzünden evler sular altında kalacak, köylüler sıtmadan ölecek… Fakat köylü, kendi çıkarları, korkuları ve umutsuzlukları arasında sıkışmış durumda. Bu karamsar tablonun içinde öne çıkan direnişler var. Özellikle Zeyno Ana’nın tek başına uyuyan köy halkını sarsan çıkışı, dönemin kadınlarının gücünü çok net gösteriyor. (Böyle romanlarda, böyle filmlerde bu kadın direnişlerini görmek beni her zaman derinden etkiliyor.)
Karakterler hikâyenin duygusunu taşıyor. Memed Ali köydeki diğer direnişçilerden biri; küçük ama görünür bir umut ışığı. Resul Bey, kaymakam vekili olarak iki arada bir derede kalıyor. Aşağı tükürse sakal, yukarı tükürse bıyık… Elinden geleni yapmaya çalışsa da gücü sınırlı. Sonra esas Kaymakam Fikret Bey geliyor. Genç, idealist ve ilk anda onu karşılayanları görüp büyüleniyor. Onun şaşkınlığını çok iyi özetleyen bir sahne var:
“Kusura kalmayın. Çok çok heyecanlıyım. Çok çok... Şaşkına döndüm... Dilim tutuldu. Bize Anadolu’yu cehennem gibi tanıtmışlardı. Halbuki… Şimdi şu insanların her biri kardeşlerim, babam gibi… Eşraf mı? Ben eşrafı canavar, haydut, eşkıya bilirdim... Şu beyler mi eşraf? Anadolu’nun eşrafı dedikleri bu efendiler mi? Allah aşkınıza bunlar mı?”
Ama bilmiyor ki, “hiçbir şey göründüğü gibi değildir.” Fikret genç yaşına rağmen direnmeye çalışıyor olsa da sonuç itibariyle yeniliyor. Kötülük, düzenin pasifliğiyle birleşince, idealizm köyden sessizce çekip gidiyor. Bu sahneler bana nedense şunu hissettirdi. Sanki Fikret bir tohumdu, toprağa atıldı ama sürekli koparıldı, bastırıldı, sulandı ama bir türlü filiz veremedi. Belki kendisinden sonrakiler için bir umuttu…
Resul Bey’in yaptırdığı tenekeler ise romanın en güçlü metaforu. Basit, ucuz, sıradan bir metal parçası… Ama ses çıkarıyor. Bir bakıma bu, köylünün susturulmuş sesinin yankısı. Benim hissettiğim bu, ama başka bir bakış açısıyla teneke biraz da ironik bir sembol: Çok ses çıkarıyor, ama içi boş. Yani herkeste farklı bir his uyandıracaktır düşüncesindeyim.
Fikret genç yaşına rağmen direnmeye çalışıyor ama sonuçta yeniliyor. Kaybeden sadece bir genç idealist değil; kaybeden, değişimin ihtimali. Çünkü bu topraklarda yenilen hep aynı, kazanan hep aynı. Korku, çıkar ve sessizliğe teslim olmuş bir düzen.
·
709 Gösterim
2 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Korku, çıkar ,sessiz kalmayı seçmek.
Yine sizin bir sözünüz geldi aklıma.
"Kimler geldi kimler geçti bu düzen değişmedi"çok acı ama gerçek.
Maalesef hocam değişecek gibide gözükmüyor. Bir umutla savrulup duruyoruz.
