"EDEP"
"Birileri insana edeb öğreteceğiz derlerse yalan söylerler.
Edeb imandan bir cüz, beden ile ruhun muhabbetinde bir hakikattir. Öğretilebilecek bir şey değildir."
Kur’an-ı Kerim’de Cenabı Hak, “edeb” ile övdüğü kimdir? Bu sorunun cevabı, aslında insanlık tarihinin en büyük örneğinde, Resulullah Aleyhisselatü Vesselam’ın şahsında saklıdır. Onun âhlakı, Kur’an’dan başka bir şey değildi. Fakat günümüzde, Resulullah’ın o yüce âhlakı ne kadar anlaşılabildi? İşte bu soru bizi hem bireysel hem toplumsal bir muhasebeye davet ediyor.
Yeryüzünün halifesi olarak yaratılan insana biçilen elbise, “edeb”tir. Edeb, insanı insan yapan, nefsi terbiye eden ve ruhu güzelleştiren ilahî bir kıyafettir. Ancak bugün yeryüzünün bozguncuları, bu ilahî kıyafeti çıkarıp yerine ihtiras, zulüm ve çıkarcılığı giydikleri için insanlık bu hale gelmiştir.
Mahalle baskısı kavramı modern dünyada çoğu zaman kötülenir. Oysa özünde toplumsal vicdanın bir yansımasıdır. İnsanı yanlışlardan alıkoyan, edebi hatırlatan bir yönü vardır. Elbette aşırısı zararlı olabilir, ama bütünüyle kötü ilan edilmesi, insanı başıboşluğa sürükleyen küresel düzenin işine yaramaktadır.
Birleşmiş Milletler’in kurguladığı “ortak düzen” ne kadar sürebilir? İnsanın fıtratına ve hakikate aykırı her proje gibi, o da ömrünü tüketmeye mahkûmdur. Aynı şekilde, Vatikan’ın beklenen küresel projesi de bu yüzden tutmadı. Çünkü edebin ve vahyin karşısına konulan yapay sistemler, insan ruhunun derin ihtiyaçlarına cevap veremez.
Felsefenin sonu geldi mi? Aslında modern felsefe, kendi içinde bir daire çizdi. Farklı fikirlerin kolaj halinde bir ahlak kurgusu oluşturması, insanı hakikate yaklaştırmadı; bilakis ondan uzaklaştırdı. Çünkü ruhun edebi, nefsin edebine galip gelmediği sürece insan gerçek özgürlüğü tadamaz.
Cenabı Hakk, Kur’an-ı Azimuşşan’da kullarını “edeb” ile övmektedir. Bu övgü, sadece bir âhlak kuralı değil, insanın yaradılışına uygun bir davranış biçimidir. Edeb, insanı hem kendi nefsiyle hem de toplumla uyumlu hale getiren bir kıyafet gibidir; giyildiğinde yeryüzünde bozgunculuk yerine düzen ve barış hüküm sürer.
Resulullah Aleyhisselatü Vesselam’ın ahlakı, bu evrensel edebin en net ve anlaşılır örneğidir. Ne var ki, nefsin ve arzuların gölgesinde, bu âhlak çoğu zaman tam olarak anlaşılmamış, hatta anlaşılmak istenmemiştir. Yeryüzünün bozguncuları, çoğunlukla bu anlayışın eksikliğinden, toplumdaki yozlaşmış değerlerden ve bireysel doyumsuzluklardan kaynaklanmaktadır.
İnsana biçilen edeb, ruhun zarif kıyafeti gibidir; nefis onu kirletemez, ancak kişi kendi iradesiyle üzerini değiştirirse ruhun ışığı sönmeye başlar. Mahalle baskısı ise, yüzeyde bir düzen gibi görünse de çoğu zaman bireysel özgürlüğü kısıtlar; ahlaki gelişim için bir tehdit olabilir. Bu nedenle, gerçek edeb, dış baskılardan bağımsız olarak ruhun derinliğinde filizlenir.
Edeb yalnızca âhlaksal bir kavram değildir; bu eserle öğreniyoruz ki, edeb bir ilimdir, hem de ilimlerin atası. İlk anda şaşırabilirsiniz, ama kitap bunu öylesine mantıklı ve detaylı bir şekilde ortaya koyuyor ki, “Edeb’in bilimsel boyutu mu olurmuş?” sorusu anlamsız hale geliyor. Evet, oluyor; hem de oldukça şaşırtıcı biçimde.
Kitapta, edebin sahabe efendilerimiz üzerindeki inkişafı, onların hallerinden örnekler ve derin tahliller bulunuyor. Ayrıca Hz. Amine ve Hz. Abdullah efendimizin edebinden, Peygamberimiz ve Hz. Hatice arasındaki muhabbet ve edebe kadar uzanan bölümler bizleri hem hayran bırakıyor hem de düşündürüyor. Bu kısımlar, sözlerin ötesinde bir hikmet ve incelik sunuyor; adeta ruhun derinliklerine işleyen bir ışık gibi.
Kitap, “edeb” üzerine yazılmış en kapsamlı eserlerden biri olarak bu meseleleri ele alıyor. Bizleri düşünsel bir yolculuğa, ruhun en derin katmanlarında bir seyahate çıkarıyor. Her bölümde sorularla açılan kapılar, aslında edebin insan hayatındaki yerini yeniden keşfetmemize vesile oluyor.
Bu kitap bize şunu hatırlatıyor: İnsanlık için tek kurtuluş yolu, yeniden “edeb”in kıyafetini kuşanmaktır.
Kitapla Kalın.
·
46 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.